۱. مقدمه

سال‌هاست که پزشکان درباره اهمیت تغذیه سالم صحبت می‌کنند، اما امروز شواهد علمی بیش از هر زمان دیگری نشان می‌دهد که آنچه هر روز می‌خوریم، می‌تواند روی احتمال ابتلا به بیماری‌های جدی مانند سرطان تأثیر مستقیم داشته باشد. اگرچه ژنتیک، سن و عوامل محیطی همچنان نقش مهمی در ایجاد سرطان دارند، اما رژیم غذایی یکی از عواملی است که هر فرد می‌تواند آن را تغییر دهد. پژوهشی که در ادامه می‌خوانید، نشان می‌دهد چگونه چند تغییر نسبتاً ساده در برنامه غذایی می‌تواند خطر ابتلا به بسیاری از سرطان‌ها را کاهش دهد.

۲. آیا تغذیه واقعاً در پیشگیری از سرطان مؤثر است؟

نتایج یک مطالعه جدید نشان می‌دهد که هر سال بیش از ۸۰ هزار مورد سرطان در ایالات متحده تنها به دلیل تغذیه نامناسب رخ می‌دهد. نکته مهم این است که این آمار جدا از تأثیر عواملی مانند چاقی، کم‌تحرکی یا سایر عوامل خطر محاسبه شده است. به بیان ساده، خودِ رژیم غذایی ناسالم می‌تواند به‌تنهایی خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهد.

این پژوهش توسط دکتر فانگ فانگ ژانگ، پژوهشگر حوزه تغذیه و سرطان در دانشگاه تافتس، انجام شده است. او و همکارانش برای رسیدن به این نتایج، اطلاعات به‌دست‌آمده از معتبرترین تحقیقات جهانی درباره ارتباط تغذیه و سرطان را بررسی و تحلیل کردند. به همین دلیل، نتایج این مطالعه از پشتوانه علمی قابل‌توجهی برخوردار است.

۳. چرا این مواد غذایی در پژوهش بررسی شدند؟

دلیل انتخاب این هفت گروه غذایی چه بود؟

در این پژوهش، محققان روی هفت گروه غذایی تمرکز کردند:

• غلات کامل
• لبنیات
• Gوشت‌های فرآوری‌شده
• گوشت قرمز
• سبزیجات
• میوه‌ها
• نوشیدنی‌های شیرین‌شده با شکر

شاید این سؤال پیش بیاید که چرا دقیقاً این مواد غذایی انتخاب شده‌اند؟ پاسخ این است که سال‌ها تحقیق علمی نشان داده است که این گروه‌های غذایی بیشترین ارتباط را با افزایش یا کاهش خطر ابتلا به سرطان دارند. پژوهشگران برای انتخاب آن‌ها به نتایج ده‌ها مطالعه معتبر و طولانی‌مدت استناد کرده‌اند؛ مطالعاتی که وضعیت سلامت هزاران نفر را در طول سال‌های مختلف بررسی کرده‌اند. به همین دلیل، این هفت عامل غذایی از معتبرترین شاخص‌هایی هستند که می‌توانند نقش تغذیه را در بروز سرطان نشان دهند.

۴. چرا بررسی گروه‌های مختلف مردم اهمیت دارد؟

آیا رژیم غذایی روی همه افراد به یک اندازه تأثیر می‌گذارد؟

خیر. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که تأثیر تغذیه در همه افراد یکسان نیست. عواملی مانند سن، جنسیت، نژاد و قومیت می‌توانند باعث شوند برخی گروه‌های جامعه بیشتر از دیگران در معرض سرطان‌های مرتبط با تغذیه قرار بگیرند.

به همین دلیل، پژوهشگران معتقدند شناخت این تفاوت‌ها اهمیت زیادی دارد. اگر بدانیم کدام گروه‌های جامعه بیشتر در معرض خطر هستند، می‌توان برنامه‌های آموزشی و سیاست‌های سلامت را دقیق‌تر طراحی کرد و از بروز تعداد بیشتری از سرطان‌های قابل پیشگیری جلوگیری کرد. همچنین چون رژیم غذایی یکی از معدود عواملی است که افراد و دولت‌ها می‌توانند آن را تغییر دهند، بهبود عادت‌های غذایی می‌تواند یکی از مؤثرترین راهکارها برای کاهش نابرابری‌های سلامت در جامعه باشد.

۵. نقش رژیم غذایی در سرطان؛ فقط چاقی مقصر نیست.

آیا رژیم غذایی به‌تنهایی می‌تواند خطر سرطان را افزایش دهد؟

بسیاری از افراد تصور می‌کنند که اگر اضافه‌وزن نداشته باشند، رژیم غذایی آن‌ها تأثیر چندانی بر خطر ابتلا به سرطان ندارد. اما نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که واقعیت متفاوت است.

چاقی یکی از عوامل شناخته‌شده خطر برای ۱۳ نوع سرطان است و بدون شک نقش مهمی در افزایش احتمال ابتلا به این بیماری دارد. با این حال، پژوهشگران می‌خواستند بدانند چه مقدار از سرطان‌های مرتبط با تغذیه، مستقیماً به نوع غذاهایی که می‌خوریم مربوط می‌شود و چه مقدار از طریق ایجاد چاقی اتفاق می‌افتد.

نتایج نشان داد که از میان ۸۰ هزار و ۱۱۰ مورد جدید سرطان که در سال ۲۰۱۵ به رژیم غذایی نامناسب نسبت داده شدند، حدود ۱۶ درصد به دلیل چاقی بوده است. یعنی در این موارد، رژیم غذایی ناسالم ابتدا باعث اضافه‌وزن شده و سپس چاقی خطر سرطان را افزایش داده است.

اما نکته مهم اینجاست که حدود ۸۴ درصد از این موارد، ارتباط مستقیمی با نوع مواد غذایی مصرفی داشته‌اند و نه با چاقی. به عبارت دیگر، حتی اگر فردی اضافه‌وزن نداشته باشد، باز هم مصرف مداوم غذاهای ناسالم می‌تواند خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها را افزایش دهد.

یکی از نمونه‌های مهم، نوشیدنی‌های شیرین‌شده با شکر است. مصرف زیاد این نوشیدنی‌ها احتمال چاقی را افزایش می‌دهد و در نتیجه خطر ابتلا به انواع مختلف سرطان نیز بیشتر می‌شود. پژوهشگران برآورد کرده‌اند که تنها در سال ۲۰۱۵، بیش از ۳ هزار مورد سرطان به مصرف زیاد این نوشیدنی‌ها مربوط بوده است.

علاوه بر این، عوامل زیر نیز سهم زیادی در افزایش خطر سرطان دارند:

• مصرف کم غلات کامل
• مصرف کم میوه‌ها
• مصرف کم سبزیجات
• مصرف کم لبنیات
• مصرف زیاد گوشت قرمز
• مصرف زیاد گوشت‌های فرآوری‌شده

  

این یافته‌ها نشان می‌دهد که کیفیت رژیم غذایی، حتی مستقل از وزن بدن، نقش مهمی در حفظ سلامت و پیشگیری از سرطان دارد.

۶. نتایج این تحقیق چه تفاوتی با پژوهش‌های قبلی دارد؟

پژوهشگران برآورد کردند که در سال ۲۰۱۵، حدود ۸۰ هزار و ۱۱۰ مورد جدید سرطان تهاجمی در بزرگسالان آمریکایی به تغذیه نامناسب مربوط بوده است. این رقم معادل ۵٫۲ درصد از کل موارد جدید سرطان در آن سال است. شاید این عدد در نگاه اول زیاد به نظر نرسد، اما وقتی بدانیم سالانه میلیون‌ها نفر به سرطان مبتلا می‌شوند، مشخص می‌شود که این درصد معادل ده‌ها هزار بیمار است؛ افرادی که شاید با داشتن تغذیه سالم‌تر هرگز به این بیماری مبتلا نمی‌شدند.

پژوهشگران همچنین نتایج این مطالعه را با تحقیقات قبلی مقایسه کردند. بررسی‌ها نشان داد که برآورد جدید کمی کمتر از برخی مطالعات قدیمی است که سهم رژیم غذایی را بین ۷ تا ۱۰ درصد اعلام کرده بودند. با این حال، این نتایج با پژوهش‌های جدیدتر که سهم تغذیه را حدود ۵ درصد برآورد کرده‌اند، همخوانی دارد.

نکته جالب دیگر این است که سهم تغذیه ناسالم در ایجاد سرطان تقریباً با سهم مصرف الکل برابر است. مطالعات نشان می‌دهند مصرف الکل عامل حدود ۴ تا ۶ درصد از موارد سرطان است.

در مقایسه با سایر عوامل خطر نیز نتایج قابل توجه است:

• اضافه‌وزن و چاقی با حدود ۷ تا ۸ درصد از موارد سرطان ارتباط دارند.
• کم‌تحرکی نیز حدود ۲ تا ۳ درصد از موارد سرطان را به خود اختصاص می‌دهد.

این مقایسه نشان می‌دهد که رژیم غذایی ناسالم یکی از مهم‌ترین عوامل خطر قابل پیشگیری در بروز سرطان به شمار می‌رود.

۷. نتایج این پژوهش چه پیام عملی برای مردم دارد؟

به گفته پژوهشگران، دو تغییر مهم در عادت‌های غذایی می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی در کاهش آمار سرطان داشته باشد:

• افزایش مصرف غلات کامل
• کاهش مصرف گوشت‌های فرآوری‌شده

نتایج مطالعه نشان می‌دهد که با وجود هشدارهای علمی درباره خطر گوشت‌های فرآوری‌شده، میزان مصرف این محصولات در میان بزرگسالان آمریکایی طی ۱۵ سال گذشته تقریباً تغییری نکرده است. از سوی دیگر، اگرچه مردم نسبت به گذشته غلات کامل بیشتری مصرف می‌کنند، اما میانگین مصرف آن‌ها هنوز تنها حدود یک‌سوم مقدار توصیه‌شده است.

به همین دلیل، پژوهشگران معتقدند برنامه‌های آموزشی و سیاست‌های تغذیه‌ای باید بیشتر روی این دو موضوع تمرکز کنند. آن‌ها همچنین یادآور می‌شوند که کاهش چاقی نیز می‌تواند به کاهش تعداد زیادی از سرطان‌ها کمک کند. بنابراین، هر اقدامی که باعث بهبود کیفیت تغذیه و کنترل وزن شود، در بلندمدت به نفع سلامت جامعه خواهد بود.

نکته مهم دیگر این است که سرطان معمولاً در مدت کوتاهی ایجاد نمی‌شود و ممکن است سال‌ها یا حتی چند دهه طول بکشد تا بیماری بروز کند. به همین دلیل، آموزش عادت‌های غذایی سالم از دوران کودکی اهمیت بسیار زیادی دارد. برای مثال، کاهش مصرف نوشیدنی‌های شیرین در کودکان و نوجوانان می‌تواند در سال‌های آینده خطر ابتلا به سرطان را کاهش دهد و از بروز بسیاری از بیماری‌های مزمن نیز پیشگیری کند.

۸. گزارش‌های علمی چگونه به انجام این پژوهش کمک کردند؟

چرا پژوهشگران به گزارش‌های معتبر بین‌المللی استناد کردند؟

برای اینکه نتایج این مطالعه تا حد امکان دقیق و قابل اعتماد باشد، پژوهشگران از اطلاعات و داده‌های منتشرشده در معتبرترین گزارش‌های علمی جهان استفاده کردند. بخش زیادی از این اطلاعات از گزارش‌های صندوق جهانی تحقیقات سرطان (WCRF) و مؤسسه آمریکایی تحقیقات سرطان (AICR) به دست آمده است.

این گزارش‌ها حاصل بررسی صدها مطالعه علمی هستند و ارتباط میان مواد غذایی مختلف و خطر ابتلا به سرطان را با دقت ارزیابی می‌کنند. به همین دلیل، پژوهشگران می‌توانند با استفاده از این داده‌ها، برآورد کنند که چه تعداد از موارد سرطان با اصلاح رژیم غذایی قابل پیشگیری است.

به گفته دکتر ژانگ، این گزارش‌ها یکی از مهم‌ترین منابع علمی برای پژوهشگرانی هستند که در زمینه پیشگیری از سرطان فعالیت می‌کنند. وجود چنین داده‌های معتبری باعث می‌شود نتایج مطالعات مختلف به واقعیت نزدیک‌تر باشد و سیاست‌گذاران بتوانند تصمیم‌های دقیق‌تری برای ارتقای سلامت جامعه بگیرند.

۹. آیا فقط انتخاب شخصی کافی است یا دولت‌ها هم باید وارد عمل شوند؟

مسئولیت پیشگیری از سرطان فقط بر عهده مردم نیست.

امروزه مردم هر روز با حجم زیادی از توصیه‌های تغذیه‌ای روبه‌رو می‌شوند. بعضی از این توصیه‌ها با یکدیگر تفاوت دارند و همین موضوع باعث می‌شود بسیاری از افراد ندانند کدام روش درست‌تر است یا احساس کنند رعایت یک رژیم غذایی سالم کار بسیار دشواری است.

دکتر ژانگ معتقد است که هرچند آموزش افراد و تشویق آن‌ها به داشتن تغذیه سالم اهمیت زیادی دارد، اما تکیه بر انتخاب‌های شخصی به‌تنهایی کافی نیست. زیرا تغییر عادت‌های غذایی برای بسیاری از افراد آسان نیست و برنامه‌هایی که فقط بر آموزش فردی تمرکز دارند، معمولاً هزینه زیادی دارند و در بلندمدت نیز اثر آن‌ها کاهش پیدا می‌کند.

به همین دلیل، او بر اجرای سیاست‌هایی تأکید می‌کند که بتوانند شرایط را برای همه مردم بهتر کنند. برای نمونه، دولت‌ها می‌توانند:

• با کاهش قیمت مواد غذایی سالم و افزایش دسترسی مردم به آن‌ها، انتخاب سالم را آسان‌تر کنند.
• با وضع مالیات بر برخی محصولات ناسالم، مصرف آن‌ها را کاهش دهند.
• برچسب‌های غذایی را شفاف‌تر و قابل‌فهم‌تر طراحی کنند تا مردم راحت‌تر ارزش غذایی محصولات را تشخیص دهند.
• استانداردهای مشخصی برای کیفیت مواد غذایی تعیین کنند.
• از طریق رسانه‌ها و برنامه‌های آموزشی، آگاهی عمومی درباره تغذیه سالم را افزایش دهند.

از آنجا که بودجه بخش سلامت محدود است، اجرای برنامه‌هایی که هم هزینه مناسبی داشته باشند و هم افراد بیشتری را تحت پوشش قرار دهند، اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل، پژوهشگران معتقدند سیاست‌های ملی در حوزه تغذیه می‌توانند یکی از مؤثرترین راهکارها برای کاهش موارد سرطان و کاهش نابرابری‌های سلامت در جامعه باشند.

۱۰. جمع‌بندی

نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که تغذیه سالم فقط برای حفظ تناسب اندام یا پیشگیری از بیماری‌های قلبی اهمیت ندارد، بلکه یکی از مهم‌ترین راه‌های کاهش خطر ابتلا به سرطان نیز به شمار می‌رود. بر اساس این مطالعه، سالانه بیش از ۸۰ هزار مورد سرطان در ایالات متحده با رژیم غذایی نامناسب ارتباط دارد و بیشتر این موارد مستقیماً به نوع غذاهایی که مردم مصرف می‌کنند مربوط می‌شود، نه فقط به اضافه‌وزن یا چاقی.

مصرف بیشتر غلات کامل، میوه‌ها، سبزیجات و لبنیات و در مقابل، کاهش مصرف گوشت‌های فرآوری‌شده، گوشت قرمز و نوشیدنی‌های شیرین، می‌تواند نقش مهمی در کاهش خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها داشته باشد. البته تغییر عادت‌های غذایی تنها بر عهده افراد نیست و اجرای سیاست‌های مناسب از سوی دولت‌ها، مانند آموزش عمومی، بهبود برچسب‌گذاری مواد غذایی، حمایت از دسترسی به غذاهای سالم و اصلاح قیمت‌گذاری محصولات غذایی، می‌تواند انتخاب سبک زندگی سالم را برای همه مردم آسان‌تر کند.

در نهایت، پیام اصلی این پژوهش بسیار ساده و امیدبخش است: هر تغییر مثبت در رژیم غذایی، حتی اگر کوچک باشد، می‌تواند در بلندمدت به حفظ سلامت، کاهش خطر ابتلا به سرطان و بهبود کیفیت زندگی کمک کند. انتخاب‌های غذایی امروز ما، می‌توانند سلامت سال‌های آینده را رقم بزنند.