۱. مقدمه

سرطان پستان یکی از بیماری‌هایی است که بسیاری از زنان نگران ابتلا به آن هستند. با اینکه برخی عوامل مانند افزایش سن، ژنتیک و سابقه خانوادگی قابل کنترل نیستند، عوامل دیگری وجود دارند که می‌توان با تغییر آن‌ها خطر ابتلا را تا حدی کاهش داد. داشتن سبک زندگی سالم، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی منظم و حفظ وزن سالم می‌تواند در کاهش خطر سرطان پستان نقش داشته باشد.

البته رعایت توصیه‌های مربوط به رژیم غذایی و سبک زندگی به این معنا نیست که ابتلا به سرطان پستان به‌طور کامل قابل پیشگیری است. هدف اصلی این توصیه‌ها کاهش عوامل خطر قابل تغییر و کمک به حفظ سلامت عمومی بدن است.

۲. چه کارهایی می‌تواند خطر سرطان پستان را کاهش دهد؟

برای کاهش خطر سرطان پستان، داشتن عادت‌های سالم در زندگی روزمره اهمیت زیادی دارد. هرچند برخی عوامل مانند سابقه خانوادگی و ژنتیک قابل تغییر نیستند، اما ایجاد تغییرات مناسب در سبک زندگی می‌تواند احتمال ابتلا را کاهش دهد. شواهد موجود نشان می‌دهد که مجموعه‌ای از رفتارهای سالم، به جای تمرکز بر یک اقدام منفرد، می‌تواند بیشترین فایده را داشته باشد.

۲.۱. محدود کردن مصرف الکل

بهترین انتخاب برای کاهش خطر سرطان پستان، مصرف نکردن الکل است. شواهد نشان می‌دهند حتی مصرف مقادیر کم الکل نیز با افزایش خطر سرطان پستان ارتباط دارد و این خطر با افزایش میزان مصرف بیشتر می‌شود. بنابراین، هرچه مصرف الکل کمتر باشد، خطر مرتبط با آن نیز کمتر خواهد بود.

۲.۲. حفظ وزن سالم

حفظ وزن در محدوده سالم، به‌خصوص پس از یائسگی، اهمیت زیادی دارد. افزایش وزن و اضافه‌وزن در بزرگسالی با افزایش خطر برخی سرطان‌ها، از جمله سرطان پستان، ارتباط دارد. بنابراین بهتر است افراد به جای رژیم‌های سخت و کوتاه‌مدت، بر ایجاد عادت‌های پایدار در رژیم غذایی و سبک زندگی تمرکز کنند.

اگر کاهش وزن برای فرد ضروری باشد، کاهش تدریجی دریافت کالری، انتخاب غذاهای مغذی، افزایش فعالیت بدنی و دریافت مشاوره از پزشک یا متخصص تغذیه می‌تواند کمک‌کننده باشد. هدف اصلی، رسیدن به وزن سالم و جلوگیری از افزایش وزن در طول بزرگسالی است.

۲.۳. فعالیت بدنی منظم

تحرک و ورزش منظم می‌تواند خطر سرطان پستان را کاهش دهد و در حفظ وزن سالم نیز نقش داشته باشد. شواهد از اثر محافظتی فعالیت بدنی در برابر سرطان پستان، به‌ویژه پس از یائسگی، حمایت می‌کنند. همچنین بهتر است زمان نشستن طولانی کاهش پیدا کند و حرکت در طول روز افزایش یابد.

برای بیشتر بزرگسالان، حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته یا ۷۵ دقیقه فعالیت شدید در هفته توصیه می‌شود. فعالیت‌هایی مانند پیاده‌روی سریع، دوچرخه‌سواری، شنا و برخی فعالیت‌های روزمره می‌توانند در این برنامه قرار بگیرند. همچنین انجام تمرینات تقویت عضلات حداقل دو روز در هفته برای سلامت عمومی توصیه می‌شود.

۲.۴. شیردهی به نوزاد

اگر فرد صاحب فرزند شود، شیردهی می‌تواند اثر محافظتی در برابر سرطان پستان داشته باشد. شواهد علمی از ارتباط میان شیردهی و کاهش خطر سرطان پستان حمایت می‌کنند. بنابراین، مادرانی که امکان و تمایل به شیردهی دارند، می‌توانند از این مزیت در کنار سایر فواید شیردهی برای مادر و نوزاد بهره‌مند شوند.

البته تصمیم درباره شیردهی باید با توجه به شرایط مادر و نوزاد انجام شود و ناتوانی در شیردهی به معنای آن نیست که فرد حتماً به سرطان پستان مبتلا خواهد شد.

۲.۵. محدود کردن درمان‌های هورمونی پس از یائسگی

برخی درمان‌های هورمونی مورد استفاده برای کنترل علائم یائسگی می‌توانند بر خطر سرطان پستان تأثیر بگذارند. به همین دلیل، تصمیم برای شروع یا ادامه درمان هورمونی باید با توجه به سن، علائم، سابقه پزشکی، عوامل خطر و مزایا و عوارض احتمالی درمان و با مشورت پزشک انجام شود.

در برخی زنان، بسته به شرایط، ممکن است روش‌های غیرهورمونی برای کنترل علائم یائسگی مناسب باشند. اگر درمان هورمونی ضروری باشد، پزشک می‌تواند مناسب‌ترین نوع درمان، مقدار مصرف و مدت استفاده را بر اساس شرایط فرد تعیین کند.

تأثیر درمان هورمونی به نوع هورمون و شرایط فرد بستگی دارد و نمی‌توان یک توصیه یکسان را برای همه زنان ارائه کرد. برای مثال، در برخی زنان پس از هیسترکتومی ممکن است استروژن بدون پروژستین مورد استفاده قرار گیرد؛ اما این درمان نیز دارای مزایا و خطرات خاص خود است و باید تحت نظر پزشک انجام شود.

۲.۶. ترک سیگار

ترک سیگار یکی از مهم‌ترین اقدامات برای حفظ سلامت عمومی و کاهش خطر بسیاری از بیماری‌هاست. برخی شواهد نیز از ارتباط میان سیگار کشیدن و افزایش خطر سرطان پستان حمایت می‌کنند. قرار گرفتن در معرض دود سیگار دیگران نیز برای سلامت مضر است. بنابراین، ترک سیگار و کاهش مواجهه با دود سیگار می‌تواند بخش مهمی از یک سبک زندگی سالم باشد.

۳. آیا رژیم غذایی سالم می‌تواند از سرطان پستان جلوگیری کند؟

داشتن رژیم غذایی سالم می‌تواند خطر بسیاری از بیماری‌های مزمن را کاهش دهد و به حفظ وزن سالم کمک کند. با این حال، شواهد درباره تأثیر مستقیم یک ماده غذایی یا رژیم غذایی خاص بر پیشگیری از سرطان پستان کاملاً قطعی نیست. بنابراین بهتر است به جای تمرکز بر یک «غذای ضدسرطان»، به الگوی کلی رژیم غذایی و سبک زندگی توجه شود.

برخی مطالعات نشان داده‌اند که پیروی از الگوهای غذایی سالم، از جمله رژیم غذایی شبیه الگوی مدیترانه‌ای، ممکن است با کاهش خطر سرطان پستان ارتباط داشته باشد؛ با این حال، برای اثبات اثر مستقیم یک رژیم غذایی خاص بر سرطان پستان همچنان به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.

رژیم غذایی مدیترانه‌ای بیشتر بر مصرف غذاهای گیاهی و کم‌فرآوری‌شده تأکید دارد و معمولاً شامل موارد زیر است:

• میوه‌ها و سبزیجات متنوع
• غلات کامل
• حبوبات مانند عدس، نخود و لوبیا
• مغزها و دانه‌ها
• روغن زیتون و سایر منابع چربی‌های غیراشباع
• ماهی و سایر منابع پروتئینی سالم
• مقدار کمتر گوشت قرمز و گوشت‌های فرآوری‌شده

همچنین توصیه می‌شود مصرف نوشیدنی‌های شیرین، غذاهای بسیار فرآوری‌شده و گوشت‌های فرآوری‌شده محدود شود. این نوع رژیم غذایی علاوه بر اینکه می‌تواند به کنترل وزن کمک کند، برای سلامت قلب و متابولیک نیز مفید است.

در نتیجه، برای کاهش خطر سرطان پستان بهتر است رژیم غذایی سالم به عنوان بخشی از یک سبک زندگی کلی سالم در نظر گرفته شود. هیچ ماده غذایی یا مکملی به تنهایی نمی‌تواند جایگزین مجموعه این اقدامات شود. همچنین شواهد قوی برای مصرف مکمل‌های ویتامینی یا مکمل‌های غذایی با هدف پیشگیری از سرطان پستان وجود ندارد.

۴. آیا قرص‌های ضدبارداری با سرطان پستان ارتباط دارند؟

برخی شواهد نشان می‌دهند که استفاده از روش‌های هورمونی پیشگیری از بارداری ممکن است با افزایش اندک خطر ابتلا به سرطان پستان همراه باشد. این موضوع می‌تواند درباره برخی قرص‌های ضدبارداری و بعضی روش‌های هورمونی داخل رحمی نیز مطرح باشد. میزان خطر به نوع روش، مدت استفاده و شرایط فرد بستگی دارد.

این موضوع به معنای آن نیست که همه افراد باید از روش‌های هورمونی جلوگیری از بارداری اجتناب کنند. انتخاب روش مناسب باید با توجه به مزایا، خطرات، سن، سابقه پزشکی، عوامل خطر سرطان پستان و ترجیحات فرد انجام شود.

از مزایای برخی قرص‌های ضدبارداری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• جلوگیری از بارداری ناخواسته
• کمک به منظم‌تر شدن خونریزی قاعدگی در برخی افراد
• کاهش خطر سرطان تخمدان
• کاهش خطر سرطان آندومتر (رحم)

بنابراین، اگر فرد درباره ارتباط روش پیشگیری از بارداری با سرطان پستان نگران است، بهتر است قبل از تغییر یا قطع روش مورد استفاده با پزشک یا ماما مشورت کند تا مزایا و خطرات هر گزینه به‌صورت فردی بررسی شود.

۵. چه کارهای دیگری برای کاهش خطر سرطان پستان می‌توان انجام داد؟

اگر فرد متوجه تغییر جدیدی در ظاهر یا احساس پستان‌های خود شد، بهتر است برای بررسی پزشکی اقدام کند. برای مثال، وجود توده جدید، تغییر شکل یا اندازه پستان، فرورفتگی پوست، تغییرات نوک پستان یا ترشح غیرمعمول می‌تواند نیازمند ارزیابی پزشکی باشد. وجود چنین علائمی لزوماً به معنای سرطان پستان نیست، اما نباید نادیده گرفته شود.

همچنین لازم است افراد درباره زمان مناسب شروع ماموگرافی و سایر روش‌های غربالگری با پزشک خود مشورت کنند. برنامه غربالگری ممکن است بر اساس سن، سابقه خانوادگی، عوامل خطر فردی و احتمال وجود عوامل ژنتیکی متفاوت باشد. غربالگری برای تشخیص زودهنگام انجام می‌شود و با پیشگیری کامل از سرطان یکسان نیست.

برخی افراد به دلیل سابقه خانوادگی قوی یا وجود تغییرات ژنتیکی ارثی، مانند برخی جهش‌های مرتبط با افزایش خطر سرطان پستان، در گروه پرخطر قرار می‌گیرند. در چنین شرایطی پزشک ممکن است اقدامات زیر را پیشنهاد دهد:

• مشاوره و در صورت لزوم آزمایش ژنتیک
• ارزیابی دقیق‌تر و دوره‌ای خطر سرطان پستان
• شروع غربالگری در سن پایین‌تر یا استفاده از روش‌های تصویربرداری بیشتر، در صورت مناسب بودن
• استفاده از برخی داروهای کاهش‌دهنده خطر در افراد واجد شرایط
• در برخی افراد با خطر بسیار بالا، بررسی گزینه‌های جراحی پیشگیرانه

انتخاب هر یک از این اقدامات باید بر اساس ارزیابی دقیق خطر و با نظر پزشک متخصص انجام شود. برای افرادی که خطر ارثی بالایی دارند، تنها تکیه بر تغییرات رژیم غذایی و سبک زندگی کافی نیست و ارزیابی پزشکی اهمیت ویژه‌ای دارد.

۶. جمع‌بندی

سرطان پستان بیماری شایعی است و اگرچه نمی‌توان از تمام موارد آن به‌طور قطعی پیشگیری کرد، کاهش برخی عوامل خطر امکان‌پذیر است. رعایت عادت‌های سالم مانند پرهیز از مصرف الکل، حفظ وزن سالم، فعالیت بدنی منظم، داشتن رژیم غذایی متعادل، شیردهی در صورت امکان و ترک سیگار می‌تواند بخشی از یک رویکرد جامع برای کاهش خطر سرطان پستان باشد.

در زمینه تغذیه، بهتر است به جای تمرکز بر یک ماده غذایی یا مکمل خاص، یک رژیم غذایی متنوع و متعادل سرشار از سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل، حبوبات و سایر غذاهای کم‌فرآوری‌شده انتخاب شود. در کنار آن، داشتن سبک زندگی فعال، کاهش زمان بی‌تحرکی و حفظ وزن سالم اهمیت زیادی دارد.

همچنین آگاهی از تغییرات پستان و انجام غربالگری متناسب با سن و میزان خطر فرد می‌تواند به تشخیص زودهنگام کمک کند. افرادی که سابقه خانوادگی قوی یا عوامل ژنتیکی مرتبط با افزایش خطر دارند، بهتر است برای ارزیابی تخصصی و تعیین برنامه مناسب غربالگری و کاهش خطر با پزشک مشورت کنند.

در نهایت، مهم‌ترین نکته این است که کاهش خطر سرطان پستان حاصل یک اقدام منفرد نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از انتخاب‌های سالم در رژیم غذایی و سبک زندگی است که می‌تواند در طول زمان به سلامت بهتر و کاهش خطر بیماری کمک کند.