۱. مقدمه

رژیم کتوژنیک در سال‌های اخیر بسیار معروف شده و درباره فواید احتمالی آن، مخصوصاً در بیماری‌هایی مثل سرطان، بحث‌های زیادی وجود دارد. این رژیم با حذف یا کاهش شدید کربوهیدرات‌ها باعث تغییر منبع انرژی بدن می‌شود. برخی دانشمندان فکر می‌کنند این تغییر ممکن است روی رشد سلول‌های سرطانی تأثیر بگذارد، اما هنوز نتیجه قطعی در این مورد وجود ندارد.

۲. رژیم کتوژنیک چیست؟

رژیم کتوژنیک یک نوع رژیم غذایی است که در آن مصرف کربوهیدرات‌ها به حداقل می‌رسد و بیشتر انرژی از چربی‌ها تأمین می‌شود. در رژیم غذایی معمولی، تقریباً نیمی از انرژی از کربوهیدرات‌ها تأمین می‌شود، اما در رژیم کتوژنیک این مقدار به حدود ۵ درصد کاهش پیدا می‌کند.

به زبان ساده، در این رژیم فرد باید مصرف نان، برنج، شیرینی و میوه‌ها را خیلی کم کند و در عوض بیشتر از غذاهای چرب استفاده کند. برای مثال، مقدار کربوهیدرات روزانه در این رژیم حتی از یک عدد سیب هم کمتر است.

این رژیم بسیار سخت است و نمی‌توان به راحتی برای مدت طولانی آن را ادامه داد. در ابتدا هم برای درمان نوعی صرع در کودکان ساخته شد، نه برای کاهش وزن یا درمان سرطان.

۳. ارتباط رژیم کتوژنیک با سرطان چگونه است؟

تمام سلول‌های بدن برای زنده ماندن به انرژی نیاز دارند. منبع اصلی انرژی بیشتر سلول‌ها قند (گلوکز) است که از غذاهای کربوهیدراتی به دست می‌آید.

در حدود ۱۰۰ سال پیش، یک دانشمند آلمانی به نام اوتو واربورگ متوجه شد سلول‌های سرطانی برخلاف سلول‌های طبیعی، حتی وقتی اکسیژن کافی وجود دارد، باز هم از قند به شکل متفاوتی استفاده می‌کنند. این موضوع به «اثر واربورگ» معروف شد.

بر اساس این یافته، این ایده مطرح شد که اگر مقدار قند بدن کم شود، شاید سلول‌های سرطانی نتوانند به خوبی رشد کنند. در این حالت بدن وارد وضعیتی به نام «کتوز» می‌شود و به جای قند، از چربی‌ها انرژی می‌گیرد.

برخی دانشمندان فکر می‌کنند سلول‌های سالم می‌توانند از این منبع جدید انرژی استفاده کنند، اما سلول‌های سرطانی شاید این توانایی را نداشته باشند.

۴. شواهد علمی درباره رژیم کتوژنیک و سرطان

بیشتر تحقیقاتی که درباره رژیم کتوژنیک و سرطان انجام شده، روی حیوانات یا در آزمایشگاه بوده است. بعضی از این تحقیقات نشان داده‌اند که این رژیم ممکن است در کنار داروهای سرطان، اثر درمان را بهتر کند.

در یک تحقیق مهم روی موش‌ها، مشخص شد رژیم کتوژنیک می‌تواند اثر یک داروی ضدسرطان را بیشتر کند. دلیل این موضوع این است که وقتی کربوهیدرات مصرف می‌کنیم، سطح قند خون بالا می‌رود و بدن انسولین ترشح می‌کند. انسولین هم می‌تواند مسیرهایی را فعال کند که به رشد سلول‌های سرطانی کمک می‌کنند.

اما نکته مهم اینجاست که نتایج همیشه مثبت نیست. در بعضی آزمایش‌ها دیده شده که رژیم کتوژنیک به‌تنهایی هیچ اثری نداشته و حتی در برخی موارد باعث رشد سریع‌تر بعضی سرطان‌ها در حیوانات شده است.

۵. یک مطالعه مهم روی مبتلایان به سرطان

یکی از معدود مطالعاتی که روی انسان انجام شده، روی ۴۵ زن مبتلا به سرطان تخمدان و سرطان اندومتر بود. این افراد به دو گروه تقسیم شدند؛ یک گروه رژیم کتوژنیک و گروه دیگر رژیم غذایی سالم معمولی دریافت کردند.

در گروه کتوژنیک، افراد باید مقدار بسیار کمی کربوهیدرات مصرف می‌کردند و بیشتر انرژی خود را از چربی‌ها می‌گرفتند. در گروه دیگر، رژیم غذایی شامل میوه‌ها، غلات کامل و کاهش قندهای اضافه بود.

بعد از سه ماه، مشخص شد که در گروه کتوژنیک سطح انسولین و برخی عوامل مرتبط با رشد سرطان کاهش پیدا کرده است. با این حال هنوز معلوم نیست این تغییرات واقعاً باعث بهتر شدن درمان یا افزایش طول عمر بیماران می‌شود یا نه.

۶. تحقیقات در حال انجام

تحقیقات درباره رژیم کتوژنیک و سرطان هنوز ادامه دارد. دانشمندان می‌خواهند بررسی کنند که آیا این رژیم می‌تواند در کنار شیمی‌درمانی به بیماران کمک کند یا نه.

همچنین قرار است مطالعات جدیدی روی بیماران مبتلا به سرطان‌های مختلف انجام شود تا اثر واقعی این رژیم در شرایط درمانی مشخص شود. این تحقیقات هنوز در مراحل اولیه هستند و نتیجه قطعی ندارند.

۷. توصیه مهم برای مبتلایان به سرطان

با وجود تمام بحث‌ها، هنوز هیچ سازمان پزشکی معتبر رژیم کتوژنیک را برای درمان یا پیشگیری از سرطان توصیه نکرده است.

پزشکان و متخصصان تغذیه تأکید می‌کنند که بیماران سرطانی نباید خودسرانه این رژیم را شروع کنند، چون ممکن است باعث کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی مهم شود و حتی مشکلات گوارشی ایجاد کند.

در حال حاضر بهترین توصیه علمی برای کاهش خطر سرطان، داشتن یک رژیم غذایی سالم و متعادل است که شامل سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل و پروتئین‌های سالم باشد.

۸. جمع‌بندی

رژیم کتوژنیک ایده جالبی در زمینه سرطان دارد و برخی تحقیقات اولیه نشان می‌دهند که ممکن است روی متابولیسم بدن و حتی برخی درمان‌ها تأثیر بگذارد. اما شواهد علمی هنوز کافی نیست و نتایج مطالعات انسانی قطعی نشده‌اند. در برخی موارد حتی احتمال اثرات منفی هم وجود دارد. به همین دلیل، این رژیم هنوز یک روش درمانی تأییدشده برای سرطان نیست و باید با احتیاط و تحت نظر پزشک بررسی شود.