۱. مقدمه

لینوس پاولینگ، شیمی‌دان و زیست‌شناس آمریکایی قرن بیستم، یکی از افرادی بود که درباره فواید ویتامین C صحبت‌های زیادی مطرح کرد. او با وجود دریافت جایزه نوبل شیمی، به دلیل ادعاهایش درباره تأثیر دوزهای بالای ویتامین C بر بیماری‌هایی مانند سرماخوردگی و سرطان، با انتقادهای زیادی از سوی جامعه علمی و پزشکی روبه‌رو شد. استفاده از روش‌های مکمل در کنار درمان سرطان نیز موضوع حساسی است. بعضی روش‌های مکمل ممکن است به بهتر شدن حال بیمار کمک کنند، اما برخی دیگر در شرایط خاص می‌توانند خطرناک باشند یا حتی روی عملکرد درمان‌های پزشکی اثر بگذارند. بنابراین، درباره مصرف ویتامین C برای سرماخوردگی یا سرطان باید با دقت و بر اساس شواهد علمی صحبت کرد.

۲. ویتامین C چیست؟

ویتامین C که با نام اسید اسکوربیک (Ascorbic Acid) هم شناخته می‌شود، یکی از ویتامین‌های ضروری بدن است. بدن برای انجام بسیاری از فعالیت‌های طبیعی سلول‌ها و همچنین رشد و سلامت بخش‌های مختلف خود به این ویتامین نیاز دارد. ویتامین C همچنین نقش مهمی در عملکرد درست سیستم ایمنی دارد.

ویتامین C یک آنتی‌اکسیدان است. آنتی‌اکسیدان‌ها موادی هستند که می‌توانند از سلول‌های بدن در برابر آسیب محافظت کنند یا سرعت ایجاد این آسیب‌ها را کاهش دهند.

بدن ما نمی‌تواند ویتامین C بسازد. بنابراین باید مقدار مورد نیاز آن را از غذاها یا در بعضی شرایط از منابع دیگر دریافت کنیم. کمبود این ویتامین در افراد سالم چندان شایع نیست، زیرا ویتامین C در بسیاری از میوه‌ها و سبزیجات وجود دارد. به همین دلیل، مصرف منظم میوه و سبزیجات یکی از راه‌های خوب برای تأمین این ویتامین است.

۳. ویتامین C و سرماخوردگی

سرماخوردگی یک عفونت ویروسی خفیف است که قسمت بالایی دستگاه تنفسی را درگیر می‌کند. بیشتر افراد معمولاً طی ۷ تا ۱۰ روز بهبود پیدا می‌کنند.

بر اساس اطلاعات اداره ملی آمار بریتانیا (Office for National Statistics)، بیماری‌های ساده‌ای مانند سرفه و سرماخوردگی در سال ۲۰۱۸ تقریباً یک‌سوم روزهای مرخصی استعلاجی را تشکیل می‌دادند. بنابراین این سؤال مطرح می‌شود که آیا ویتامین C می‌تواند باعث شود سرماخوردگی کوتاه‌تر یا علائم آن قابل‌تحمل‌تر شود؟

بر اساس بیشتر پژوهش‌هایی که در مقاله به آن‌ها اشاره شده است، مصرف روزانه یک تا دو گرم مکمل ویتامین C ممکن است شدت سرماخوردگی را کاهش دهد. این اثر بیشتر با کمتر شدن علائمی مانند آبریزش بینی، گلودرد و سرفه دیده شده است.

همچنین تحقیقات نشان داده‌اند که ویتامین C ممکن است مدت سرماخوردگی را حدود یک تا یک‌ونیم روز کوتاه‌تر کند. بنابراین، اگرچه ویتامین C سرماخوردگی را از بین نمی‌برد، ممکن است کمک کند فرد مدت کوتاه‌تری با علائم آن درگیر باشد.

۴. ویتامین C و سرطان

سرطان زمانی ایجاد می‌شود که سلول‌های غیرطبیعی بدن بدون کنترل شروع به تقسیم و تکثیر کنند.

بر اساس آماری که در مقاله اصلی به آن اشاره شده بود، پیش‌بینی شده بود که از هر دو نفر در بریتانیا، یک نفر در طول زندگی خود به سرطان مبتلا شود. همچنین در آن زمان حدود سه میلیون نفر در بریتانیا با تشخیص سرطان زندگی می‌کردند و پیش‌بینی شده بود این تعداد تا سال ۲۰۳۰ به چهار میلیون نفر برسد.

خود سرطان و درمان‌هایی که برای آن انجام می‌شود می‌توانند روی بخش‌های مختلف بدن، از جمله سیستم ایمنی و سیستم هورمونی، اثر بگذارند. از آنجا که ویتامین C برای عملکرد طبیعی سیستم ایمنی مهم است، توجه به وضعیت این ویتامین در بیماران مبتلا به سرطان اهمیت پیدا می‌کند.

۴.۱. کمبود ویتامین C در بیماران مبتلا به سرطان

بر اساس یک مرور علمی منتشرشده در سال ۲۰۱۸، بعضی از بیماران مبتلا به سرطان ممکن است دچار کمبود ویتامین C شوند.

دلایل مختلفی می‌توانند در این کمبود نقش داشته باشند؛ برای مثال:

• کمتر شدن مصرف مواد غذایی حاوی ویتامین C
• التهاب
• عفونت
• خود فرایند بیماری
• پرتودرمانی
• شیمی‌درمانی
• جراحی

کمبود ویتامین C خودش می‌تواند مشکل‌ساز باشد و باعث شود سلول‌ها نتوانند عملکرد طبیعی خود را به‌خوبی انجام دهند. بنابراین، اگر فردی دچار کمبود این ویتامین باشد، به‌خصوص در شرایطی مانند ابتلا به سرطان، باید این کمبود با روش مناسب برطرف شود تا بدن بتواند عملکرد طبیعی خود را تا حد امکان حفظ کند.

۴.۲. ویتامین C و التهاب در سرطان

در مرور علمی مورد اشاره در مقاله، نتایج چندین مطالعه بررسی شده بود. برخی از این مطالعات نشان داده بودند که تزریق وریدی (IV) ویتامین C در بعضی بیماران مبتلا به انواع سرطان ممکن است باعث کاهش برخی شاخص‌های التهاب شود.

این نتایج این احتمال را مطرح می‌کنند که ویتامین C وریدی در بعضی شرایط بتواند به کاهش برخی علائم و شاید بهتر شدن کیفیت زندگی کمک کند. این روش ممکن است به‌تنهایی یا همراه با مصرف خوراکی ویتامین C و به‌عنوان بخشی از درمان حمایتی در مراقبت از بیماران مبتلا به سرطان مورد استفاده قرار گیرد.

با این حال، باید توجه داشت که این یافته‌ها به معنی اثبات این موضوع نیستند که ویتامین C می‌تواند خود سرطان را درمان کند. استفاده از آن باید در کنار مراقبت‌های پزشکی و با توجه به شرایط هر بیمار انجام شود.

۵. منابع غذایی ویتامین C

میوه‌ها و سبزیجات از بهترین منابع طبیعی ویتامین C هستند. برخی از مواد غذایی که مقدار خوبی از این ویتامین دارند عبارت‌اند از:

• مرکبات
• گوجه‌فرنگی
• فلفل قرمز و سبز
• کیوی
• بروکلی
• توت‌فرنگی
• کلم بروکسل
• طالبی

بنابراین، داشتن یک رژیم غذایی متنوع و مصرف منظم میوه‌ها و سبزیجات می‌تواند به دریافت ویتامین C مورد نیاز بدن کمک کند.

۶. ایمنی مصرف ویتامین C

مکمل‌های خوراکی ویتامین C معمولاً ایمن محسوب می‌شوند؛ اما مقدار مصرف اهمیت زیادی دارد. هرچه مقدار بیشتری از این مکمل مصرف شود، احتمال بروز عوارض جانبی نیز بیشتر می‌شود.

حد بالای قابل‌تحمل مصرف روزانه ویتامین C برای بزرگسالان ۲ هزار میلی‌گرم یا ۲ گرم است.

مصرف مقدار زیاد ویتامین C می‌تواند باعث بروز عوارضی مانند موارد زیر شود:

• اسهال
• تهوع
• گرفتگی یا درد شکم
• سایر مشکلات گوارشی

احتمال بروز این مشکلات با افزایش مقدار مصرف بیشتر می‌شود. بنابراین بهتر است مصرف روزانه ویتامین C از ۲ هزار میلی‌گرم بیشتر نشود، مگر اینکه پزشک در شرایط خاص توصیه دیگری داشته باشد.

۷. آیا ویتامین C می‌تواند به مقابله با سرطان و سرماخوردگی کمک کند؟

تحقیقات علمی نشان نمی‌دهند که ویتامین C بتواند همه بیماری‌ها را درمان کند؛ بنابراین ادعاهایی مانند اینکه این ویتامین درمانی برای تمام بیماری‌هاست، قابل تأیید نیستند.

با این حال، یک نکته روشن است: ویتامین C برای عملکرد سالم سیستم ایمنی ضروری است. سیستم ایمنی نیز به بدن کمک می‌کند با ویروس‌ها، باکتری‌ها و عوامل خارجی که می‌توانند باعث عفونت و بیماری شوند، مقابله کند.

مطالعات نشان داده‌اند که ویتامین C می‌تواند شدت و مدت سرماخوردگی را تا حدی کاهش دهد. همچنین برخی مطالعات نشان داده‌اند که این ویتامین ممکن است التهاب را کاهش دهد و در بعضی شرایط به بهتر شدن برخی علائم بیماری یا عوارض ناشی از درمان‌های استاندارد سرطان کمک کند.

اما این به معنای آن نیست که باید خودسرانه مقدار زیادی ویتامین C مصرف کنیم. پیش از خرید و مصرف مکمل‌های ویتامین C، به‌خصوص اگر بیماری زمینه‌ای دارید یا تحت درمان سرطان هستید، بهتر است با پزشک یا متخصص درمان خود مشورت کنید. نیاز بدن افراد با یکدیگر متفاوت است و مقدار مناسب یک ماده مغذی برای یک فرد ممکن است برای فرد دیگری مناسب نباشد.

متخصصان تغذیه با تجربه نیز می‌توانند به افرادی که می‌خواهند در طول درمان سرطان و پس از آن تغذیه مناسب‌تری داشته باشند کمک کنند. متخصص تغذیه‌ای که تجربه کار با بیماران مبتلا به سرطان دارد، می‌تواند به فرد کمک کند تا رژیم غذایی متعادل و مغذی‌تری داشته باشد.

متخصصان تغذیه نباید درمان تغذیه‌ای را جایگزین توصیه پزشک یا درمان پزشکی کنند. آن‌ها معمولاً در کنار پزشکان و سایر اعضای تیم درمان فعالیت می‌کنند و با متخصصان سلامت درگیر در مراقبت از بیمار همکاری دارند.

۸. جمع‌بندی

ویتامین C یکی از مواد مغذی مهم برای بدن و سیستم ایمنی است و می‌توان آن را به‌راحتی از بسیاری از میوه‌ها و سبزیجات دریافت کرد. شواهد مطرح‌شده در این مقاله نشان می‌دهند که مصرف ویتامین C ممکن است شدت و مدت سرماخوردگی را تا حدی کاهش دهد، اما نمی‌توان آن را درمان قطعی سرماخوردگی دانست. در افراد مبتلا به سرطان نیز ممکن است به دلایل مختلفی مانند کاهش مصرف غذا، التهاب، عفونت، خود بیماری یا درمان‌هایی مانند شیمی‌درمانی و پرتودرمانی، کمبود ویتامین C ایجاد شود. برطرف کردن کمبود این ویتامین برای حفظ عملکرد طبیعی بدن اهمیت دارد. برخی پژوهش‌ها نیز احتمال مفید بودن ویتامین C وریدی را به‌عنوان یک روش حمایتی برای کاهش التهاب و بهبود برخی علائم مطرح کرده‌اند؛ با این حال، هنوز نباید از آن به‌عنوان درمان سرطان یاد کرد. مهم‌تر از همه اینکه ویتامین C جایگزین درمان‌های استاندارد سرطان نیست و مصرف دوزهای بالای مکمل آن، به‌ویژه در بیماران مبتلا به سرطان، باید با نظر پزشک انجام شود.