۱. مقدمه

غذاهایی که هر روز انتخاب می‌کنیم می‌توانند روی سلامت بدن تأثیر زیادی داشته باشند. در افرادی که سرطان پستان داشته‌اند یا تحت درمان هستند، داشتن یک رژیم غذایی سالم می‌تواند به حفظ وزن مناسب، دریافت مواد مغذی مورد نیاز بدن و بهتر شدن وضعیت عمومی سلامت کمک کند. بعضی مواد غذایی مانند سبزیجات، میوه‌ها، حبوبات، ماهی‌های چرب، برخی ادویه‌ها، قهوه و چای سبز به دلیل داشتن ترکیبات مفید، در تحقیقات مربوط به سرطان مورد توجه قرار گرفته‌اند. از طرف دیگر، مصرف زیاد برخی مواد غذایی مانند گوشت‌های فرآوری‌شده، قندهای تصفیه‌شده و الکل می‌تواند برای سلامت مناسب نباشد. البته هیچ ماده غذایی به‌تنهایی نمی‌تواند سرطان را درمان کند و تغذیه سالم باید در کنار درمان‌های پزشکی استفاده شود.

۲. قدرت مواد غذایی گیاهی

بیشتر متخصصان سرطان توصیه می‌کنند که بخش بزرگی از رژیم غذایی افراد را مواد غذایی گیاهی تشکیل دهد. وقتی مقدار زیادی سبزیجات، میوه‌ها، حبوبات و سایر مواد غذایی گیاهی مصرف می‌کنید، بدن شما فیبر، ویتامین‌ها و مواد معدنی بیشتری دریافت می‌کند.

این مواد غذایی ترکیبات طبیعی دیگری نیز دارند که ممکن است برای بدن مفید باشند. یکی از این ترکیبات پلی‌فنول‌ها هستند. پلی‌فنول‌ها موادی هستند که به‌طور طبیعی در گیاهان وجود دارند و ممکن است با اثر گذاشتن روی فعالیت سلول‌ها، در پیشگیری و کنترل برخی انواع سرطان نقش داشته باشند.

مواد غذایی گیاهی همچنین حاوی آنتی‌اکسیدان‌ها هستند. این مواد می‌توانند به کاهش آسیب‌هایی که به دلیل «استرس اکسیداتیو» به سلول‌های بدن وارد می‌شود کمک کنند.

در یک مطالعه در سال ۲۰۱۹ مشخص شد که داشتن رژیم غذایی سرشار از پلی‌فنول‌ها می‌تواند میزان التهاب را در افراد مبتلا به سرطان پستان به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد.

فیبر نیز اهمیت زیادی دارد. تحقیقات نشان داده‌اند که مصرف بیشتر فیبر ممکن است با کاهش خطر نوعی از سرطان پستان که گیرنده‌های هورمون استروژن و پروژسترون در آن مثبت هستند، ارتباط داشته باشد.

از طرف دیگر، رژیمی که شامل غلات کامل و کمتر فرآوری‌شده، مغزها، حبوبات، سبزیجات و میوه‌ها باشد، می‌تواند به تنظیم قند خون و حفظ وزن مناسب کمک کند.

حفظ وزن سالم در طول زندگی اهمیت زیادی دارد، زیرا وزن بالا می‌تواند میزان استروژن موجود در خون را افزایش دهد. بر اساس یک مطالعه در سال ۲۰۲۳، افرادی که پس از درمان سرطان پستان دچار اضافه‌وزن هستند، بیشتر در معرض عود بیماری قرار دارند.

البته حفظ وزن مناسب همیشه آسان نیست. درمان‌هایی مانند شیمی‌درمانی می‌توانند باعث تهوع شوند یا طعم غذاها را تغییر دهند. در نتیجه، فرد ممکن است تمایل کمتری به غذا خوردن داشته باشد و بدون اینکه قصد داشته باشد وزن کم کند.

کاهش بیش از حد وزن نیز می‌تواند مشکل‌ساز باشد و حتی انجام کارهای ساده روزمره، مانند حمام کردن یا لباس پوشیدن، را دشوار کند.

۳. توصیه‌های انجمن سرطان آمریکا

انجمن سرطان آمریکا توصیه می‌کند افراد در طول روز حداقل ۲٫۵ فنجان سبزیجات و ۲ فنجان میوه مصرف کنند.

البته این توصیه برای کمک به پیشگیری از سرطان به‌طور کلی ارائه شده است و مخصوص سرطان پستان نیست. همچنین، این توصیه مستقیماً به موضوع جلوگیری از برگشت سرطان پستان نمی‌پردازد.

۴. سبزیجات خانواده کلم

تقریباً همه سبزیجات برای سلامتی مفید هستند، اما بعضی از آنها ممکن است در زمینه کاهش خطر سرطان اهمیت بیشتری داشته باشند.

برای مثال، سبزیجات خانواده کلم یا Brassica دارای ترکیبات گوگردی هستند. این ترکیبات ممکن است ویژگی‌های ضدسرطانی داشته باشند و در کنار درمان‌های معمول سرطان، به کاهش احتمال برگشت بیماری کمک کنند.

سبزیجات این گروه شامل موارد زیر هستند:

• بروکلی
• جوانه بروکلی
• گل‌کلم
• کلم
• کِیل
• روکولا
• کلم بروکسل
• بوک‌چوی
• شاهی آبی

۵. سویا و حبوبات

سویا و محصولات تهیه‌شده از آن سال‌هاست که درباره ارتباطشان با سرطان پستان بحث‌های زیادی ایجاد کرده‌اند.

اما تحقیقات جدیدتر نشان می‌دهند که ایزوفلاون‌های سویا، یعنی نوعی ترکیب گیاهی که از نظر ساختار شباهتی به استروژن دارد، ممکن است در شرایط خاص به کاهش خطر سرطان پستان کمک کند؛ به‌خصوص اگر مصرف سویا از سال‌های قبل از بلوغ آغاز شده باشد.

اگر این ترکیبات گیاهی در طول زندگی مصرف شوند، ممکن است به تنظیم نحوه جذب و عملکرد استروژن در بدن کمک کنند و حتی برخی گیرنده‌های استروژن را مسدود کنند.

یکی از ایزوفلاون‌های مهم سویا جنیستئین (Genistein) نام دارد. این ماده ممکن است به دلیل خاصیت آنتی‌اکسیدانی خود، تا حدی از سلول‌ها در برابر سرطان محافظت کند.

بااین‌حال، مصرف مقدار بسیار زیاد جنیستئین، برای مثال از طریق مکمل‌ها، ممکن است اثر متفاوتی داشته باشد و حتی در برخی شرایط باعث تحریک رشد تومور شود. این نگرانی به‌خصوص در افرادی مهم است که در بزرگسالی مقدار زیادی از این ماده مصرف می‌کنند یا قبلاً به سرطان پستان دارای گیرنده مثبت استروژن مبتلا بوده‌اند.

به دلیل وجود اطلاعات متفاوت درباره سویا و سرطان پستان، اگر سرطان پستان دارید یا احتمال می‌دهید در معرض خطر آن باشید، بهتر است درباره مقدار مناسب مصرف سویا با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.

سایر حبوبات نیز بسیار مغذی هستند. آنها معمولاً چربی کمی دارند، پروتئین خوبی فراهم می‌کنند و سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها و ترکیباتی مانند ساپونین‌ها هستند.

البته نمی‌توان گفت حبوبات به‌طور مستقیم از سرطان پستان جلوگیری می‌کنند، اما می‌توانند برای افرادی که می‌خواهند وزن سالمی داشته باشند یا سلامت عمومی خود را بهتر کنند، انتخاب بسیار خوبی باشند.

گزینه‌های مناسب عبارت‌اند از:

• انواع لوبیا، مانند نخود، لوبیای سیاه و لوبیای قرمز
• نخودفرنگی
• انواع عدس، شامل عدس سبز، سیاه، قهوه‌ای و قرمز
• بادام‌زمینی

۶. توت‌ها و مرکبات

بسیاری از میوه‌ها، به‌خصوص انواع توت و مرکبات که فیبر زیادی دارند، دارای مواد مختلفی هستند که ممکن است به مقابله با سرطان کمک کنند.

این میوه‌ها سرشار از فولات، ویتامین C، پلی‌فنول‌ها و آنتی‌اکسیدان‌ها هستند. هر یک از این مواد می‌توانند در حفظ سلامت بدن و احتمالاً کاهش خطر عود سرطان نقش داشته باشند.

از گزینه‌های مناسب می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• زغال اخته
• توت‌فرنگی
• بلوبری
• تمشک
• شاه‌توت
• سیب
• لیمو
• هلو
• گریپ‌فروت

۷. گیاهان دارویی و ادویه‌ها

گیاهان و ادویه‌ها علاوه بر اینکه طعم غذا را بهتر می‌کنند، می‌توانند کمک کنند برای خوش‌طعم شدن غذا به نمک زیادی نیاز نداشته باشید.

برخی از گیاهان و ادویه‌ها به دلیل داشتن ترکیبات خاص، به‌عنوان مواد غذایی بالقوه مفید برای سلامت مورد توجه قرار گرفته‌اند.

اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد: هیچ‌کدام از این گیاهان و ادویه‌ها نباید جایگزین درمان پزشکی سرطان شوند.

بهترین کار این است که آنها را در کنار یک رژیم غذایی سالم و همراه با درمان‌های استاندارد پزشکی مصرف کنید.

گیاهان و ادویه‌هایی که ممکن است مفید باشند عبارت‌اند از:

• دارچین
• کورکومین
• فلفل سیاه
• زنجبیل؛ که ممکن است در دوران شیمی‌درمانی به کاهش تهوع نیز کمک کند.

۸. ماهی‌های چرب

بیشتر متخصصان معتقدند بهتر است ماهی را به‌طور منظم، حدود سه بار در هفته، در رژیم غذایی خود قرار دهید تا اینکه صرفاً به مصرف مکمل‌های مرتبط با ماهی تکیه کنید.

می‌توانید بخشی از گوشت قرمز مصرفی خود را با ماهی‌های چرب جایگزین کنید، از جمله:

• سالمون
• تن
• قزل‌آلا
• ماهی خال‌مخالی
• شاه‌ماهی
• ساردین

۹. قهوه و چای سبز

قهوه و چای سبز دارای ترکیباتی هستند که در مطالعات علمی، اثرات ضدسرطانی احتمالی از خود نشان داده‌اند.

دو ترکیب مهم در این زمینه عبارت‌اند از اپی‌گالوکاتچین گالات (EGCG) و اسید کلروژنیک (CGA)

یکی از اثراتی که برای EGCG مشاهده شده، کمک به ایجاد آپوپتوز یا مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلول‌های سرطانی است.

البته تحقیقات درباره این موضوع هنوز ادامه دارد. در مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی، EGCG توانسته است رشد سلول‌های سرطان پستان را محدود کند.

هنوز مشخص نیست که برای رسیدن به چنین اثراتی، دقیقاً چه مقدار قهوه یا چای سبز باید مصرف شود.

بااین‌حال، اگر قهوه یا چای سبز دوست دارید و به کافئین حساس نیستید، می‌توانید آنها را به مقدار متعادل مصرف کنید.

۱۰. مواد غذایی که باید محدود یا حذف شوند.

همه مواد غذایی اثر یکسانی بر سلامت ندارند. برخی مواد ممکن است مستقیماً با خطر سرطان ارتباط داشته باشند و برخی دیگر با افزایش وزن ارتباط دارند؛ اضافه‌وزن نیز می‌تواند احتمال ابتلا یا عود برخی سرطان‌ها را افزایش دهد.

به همین دلیل، بهتر است بدانیم کدام مواد غذایی را باید کمتر مصرف کنیم و کدام موارد را بهتر است تا حد امکان کنار بگذاریم.

۱۰.۱. گوشت قرمز

برخی مطالعات نشان داده‌اند که نوعی از چربی اشباع موجود در گوشت قرمز و برخی محصولات حیوانی ممکن است با ایجاد سرطان پستان ارتباط داشته باشد.

به همین دلیل، بهتر است مصرف روزانه گوشت قرمز و گوشت‌های فرآوری‌شده مانند هات‌داگ و گوشت‌های آماده مصرف محدود شود.

یک روش ساده این است که به‌جای اینکه گوشت بخش اصلی بشقاب باشد، مقدار بیشتری سبزیجات در بشقاب قرار دهید و گوشت را به‌عنوان غذای جانبی مصرف کنید.

همچنین بهتر است غذاهای گوشتی که با حرارت بسیار بالا پخته می‌شوند، مانند گوشت سرخ‌شده، برشته یا کبابی، کمتر مصرف شوند.

حرارت بسیار بالا می‌تواند باعث ایجاد ترکیباتی به نام محصولات نهایی گلیکاسیون پیشرفته (AGEs) شود. برخی از این ترکیبات ممکن است برای بدن مضر و حتی سرطان‌زا باشند.

۱۰.۲. قند و نوشابه

تاکنون ثابت نشده است که شیرین‌کننده‌های مصنوعی مانند سوکرالوز، آسپارتام و ساخارین مستقیماً خطر سرطان را افزایش می‌دهند.

بااین‌حال، نوشابه‌های رژیمی که معمولاً حاوی این شیرین‌کننده‌ها هستند، با افزایش وزن و تغییر عملکرد سیستم ایمنی در برخی تحقیقات ارتباط داشته‌اند.

بهتر است مصرف بیش از حد قندهای تصفیه‌شده و غذاهای بسیار شیرین را محدود کنید.

اگر به شیرین‌کننده نیاز دارید، می‌توانید از مقدار کمی شیرین‌کننده‌های طبیعی مانند عسل، شربت افرا یا استویا استفاده کنید.

۱۰.۳. نمک

مصرف مقدار زیادی نمک یا خوردن غذاهایی که برای نگهداری طولانی‌مدت نمک‌سود شده‌اند، ممکن است با افزایش خطر برخی سرطان‌ها، از جمله سرطان معده، نازوفارنکس و گلو، ارتباط داشته باشد.

مصرف متعادل نمک همراه غذا به‌تنهایی به‌عنوان عامل ایجاد سرطان شناخته نشده است.

بااین‌حال، کم کردن مقدار سدیم دریافتی از غذاهای فرآوری‌شده و بسته‌بندی‌شده می‌تواند برای سلامت عمومی مفید باشد و به کاهش برخی عوامل خطر کمک کند.

۱۰.۴. الکل

الکل یک ماده سرطان‌زا شناخته‌شده است. بنابراین، اگر هدف شما کاهش خطر سرطان است، بهتر است مصرف الکل را بسیار محدود کنید یا به‌طور کامل کنار بگذارید.

بیشتر متخصصان توصیه می‌کنند افرادی که از سرطان پستان جان سالم به در برده‌اند، از مصرف الکل خودداری کنند یا میزان مصرف را به حداکثر یک نوشیدنی در روز کاهش دهند.

حتی بهتر است مصرف به چند نوشیدنی در هفته محدود شود.

۱۱. پرسش‌های متداول

آیا رژیم غذایی واقعاً بر عود سرطان پستان تأثیر دارد؟

بله، رژیم غذایی می‌تواند در سلامت عمومی و کنترل برخی عوامل مرتبط با عود سرطان نقش داشته باشد.

یک رژیم غذایی گیاهی که بیشتر از مواد غذایی کامل و کم‌فرآوری‌شده تشکیل شده باشد، می‌تواند انتخاب مناسبی باشد.

پیاز، سیر، کورکومین، که یکی از ترکیبات موجود در ادویه‌های غذاهای کاری است، و همچنین قهوه و چای دارای ترکیباتی هستند که در مطالعات مختلف اثرات ضدسرطانی احتمالی نشان داده‌اند.

کمک گرفتن از متخصص تغذیه نیز می‌تواند مفید باشد تا مطمئن شوید ضمن حفظ وزن مناسب، تمام مواد مغذی مورد نیاز بدن را دریافت می‌کنید.

چه غذاهایی سلول‌های سرطانی را از بین می‌برند؟

برخی مواد غذایی مانند سیب، موز، کلم، خیار، حبوبات، اسفناج و غلات کامل حاوی ترکیباتی به نام مهارکننده‌های پروتئاز هستند.

این ترکیبات در برخی تحقیقات با کند شدن رشد و پیشرفت تومورها ارتباط داشته‌اند.

البته این موضوع به این معنا نیست که خوردن این غذاها می‌تواند سرطان را درمان کند یا سلول‌های سرطانی را مستقیماً از بین ببرد.

چه انتخاب‌های دیگری در سبک زندگی می‌توانند خطر عود سرطان پستان را کاهش دهند؟

علاوه بر تغذیه سالم، چند عادت دیگر نیز می‌توانند به حفظ سلامت بدن کمک کنند.

ورزش منظم، نوشیدن آب کافی، پرهیز از نوشیدنی‌های شیرین، محدود کردن شدید یا حذف الکل، داشتن یک رژیم غذایی متعادل و گیاهی و خواب و استراحت کافی، همگی انتخاب‌های مناسبی هستند.

این عادت‌ها می‌توانند سلامت عمومی را بهتر کنند و ممکن است به کاهش خطر عود سرطان پستان نیز کمک کنند.

۱۲. جمع‌بندی

در مجموع، انتخاب غذاهای سالم می‌تواند بخش مهمی از مراقبت از بدن در دوران درمان سرطان پستان و پس از آن باشد. بهتر است رژیم غذایی بیشتر بر پایه سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل، حبوبات، مغزها و سایر مواد غذایی گیاهی باشد. سبزیجاتی مانند بروکلی و گل‌کلم، میوه‌ها و انواع توت، ماهی‌های چرب و برخی ادویه‌ها نیز به دلیل داشتن ترکیبات مفید مورد توجه قرار گرفته‌اند. قهوه و چای سبز هم ترکیباتی دارند که در تحقیقات اولیه، آثار ضدسرطانی نشان داده‌اند. در مقابل، بهتر است مصرف گوشت قرمز و فرآوری‌شده، قندهای تصفیه‌شده، غذاهای بسیار شور و به‌خصوص الکل محدود شود. حفظ وزن مناسب نیز اهمیت زیادی دارد. با وجود این، هیچ غذایی به‌تنهایی نمی‌تواند از عود سرطان جلوگیری کند یا آن را درمان کند. تغذیه سالم باید در کنار درمان‌های پزشکی، فعالیت بدنی، استراحت کافی و توصیه‌های پزشک قرار بگیرد.