۱. مقدمه

امروزه بیشتر افراد می‌دانند که تغذیه سالم برای حفظ سلامت بدن ضروری است، اما شاید کمتر کسی بداند که نوع غذاهایی که هر روز می‌خوریم، می‌تواند روی احتمال ابتلا به سرطان نیز اثر بگذارد. تحقیقات علمی در سال‌های اخیر نشان داده‌اند که برخی عادت‌های غذایی، خطر ابتلا به سرطان را افزایش می‌دهند و در مقابل، بعضی مواد غذایی می‌توانند از بدن در برابر این بیماری محافظت کنند. البته هیچ خوراکی معجزه‌آسا یا هیچ رژیم غذایی خاصی وجود ندارد که بتواند به‌طور کامل از سرطان جلوگیری یا آن را درمان کند؛ اما داشتن یک رژیم غذایی متعادل، حفظ وزن مناسب و داشتن سبک زندگی سالم، نقش مهمی در کاهش خطر ابتلا به این بیماری دارند. در این مقاله با مهم‌ترین مواد غذایی مفید و مضر برای پیشگیری از سرطان آشنا می‌شوید.

۲. مواد غذایی که ممکن است خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهند.

قند و کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده

دانشمندان هنوز نمی‌توانند با اطمینان بگویند که یک ماده غذایی خاص به‌تنهایی باعث ایجاد سرطان می‌شود، اما نتایج بسیاری از تحقیقات نشان می‌دهد که مصرف زیاد بعضی غذاها، احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش می‌دهد. یکی از مهم‌ترین این گروه‌ها، غذاهایی هستند که قند زیادی دارند و در عین حال فیبر و مواد مغذی کمی به بدن می‌رسانند؛ برای مثال: نوشابه و نوشیدنی‌های شیرین، انواع شیرینی و کیک، شکلات‌های صنعتی، آب‌نبات، نان سفید، برنج سفید و غلات صبحانه شیرین.

مصرف زیاد این مواد غذایی باعث می‌شود قند خون خیلی سریع بالا برود. تحقیقات نشان داده‌اند افرادی که بیشتر از این نوع غذاها استفاده می‌کنند، بیشتر در معرض ابتلا به سرطان‌هایی مانند سرطان معده، سرطان پستان و سرطان روده بزرگ قرار دارند. در یکی از مطالعات بزرگ که روی بیش از ۴۷ هزار نفر انجام شد، مشخص شد افرادی که مقدار زیادی کربوهیدرات تصفیه‌شده مصرف می‌کردند، تقریباً دو برابر بیشتر از سایر افراد در اثر سرطان روده بزرگ جان خود را از دست داده‌اند.

چرا قند زیاد می‌تواند خطر سرطان را افزایش دهد؟

وقتی مرتب غذاهای شیرین مصرف می‌کنیم، قند خون بالا می‌رود و بدن مجبور می‌شود انسولین بیشتری تولید کند. انسولین هورمونی است که به ورود قند به سلول‌ها کمک می‌کند، اما اگر مقدار آن همیشه بالا باشد، ممکن است باعث شود سلول‌ها سریع‌تر رشد و تقسیم شوند. از طرف دیگر، بالا بودن قند خون و انسولین باعث ایجاد التهاب در بدن می‌شود. اگر این التهاب مدت طولانی ادامه پیدا کند، احتمال رشد سلول‌های غیرطبیعی بیشتر خواهد شد. به همین دلیل، افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ بیشتر از سایر افراد در معرض ابتلا به بعضی سرطان‌ها قرار دارند. برای مثال، تحقیقات نشان داده است که خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ در افراد دیابتی حدود ۲۲ درصد بیشتر از سایر افراد است.

برای کاهش خطر سرطان چه کار کنیم؟

بهتر است مصرف مواد غذایی زیر را تا حد امکان کاهش دهید: نوشابه‌های شیرین، آبمیوه‌های صنعتی، شیرینی و کیک، بیسکویت‌های شیرین، قند و شکر، نان سفید، برنج سفید و ماکارونی تهیه‌شده از آرد سفید. در عوض، از غلات کامل، نان سبوس‌دار، حبوبات، میوه و سبزیجات بیشتر استفاده کنید؛ زیرا این مواد باعث می‌شوند قند خون آهسته‌تر بالا برود.

گوشت‌های فرآوری‌شده

یکی از موضوعاتی که تقریباً بیشتر متخصصان درباره آن اتفاق نظر دارند، مصرف زیاد گوشت‌های فرآوری‌شده است. آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان (IARC) این گروه از مواد غذایی را در فهرست مواد سرطان‌زا قرار داده است. گوشت فرآوری‌شده به گوشتی گفته می‌شود که برای افزایش ماندگاری یا بهتر شدن طعم آن، فرآوری شده باشد. نمونه‌های رایج آن عبارت‌اند از: سوسیس، کالباس، هات‌داگ، ژامبون، بیکن، سالامی و چوریزو.

تحقیقات مختلف نشان داده‌اند افرادی که مقدار زیادی از این محصولات مصرف می‌کنند، بیشتر در معرض ابتلا به سرطان روده بزرگ قرار دارند. در یک بررسی بزرگ مشخص شد افرادی که بیشترین میزان گوشت فرآوری‌شده را مصرف می‌کنند، ۲۰ تا ۵۰ درصد بیشتر از دیگران به سرطان روده بزرگ مبتلا می‌شوند. همچنین دانشمندان دریافته‌اند که مصرف روزانه فقط ۵۰ گرم گوشت فرآوری‌شده، یعنی تقریباً معادل یک عدد هات‌داگ یا چهار برش بیکن، می‌تواند خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ را حدود ۱۸ درصد افزایش دهد.

گوشت قرمز و خطر سرطان

شاید شما هم شنیده باشید که «گوشت قرمز باعث سرطان می‌شود». اما واقعیت کمی پیچیده‌تر از این جمله است. برخی تحقیقات نشان داده‌اند که مصرف زیاد گوشت قرمز ممکن است با افزایش خطر بعضی از سرطان‌ها ارتباط داشته باشد، اما همه پژوهش‌ها به یک نتیجه نرسیده‌اند. یکی از مشکلات این مطالعات این است که در بسیاری از آن‌ها، گوشت قرمز تازه و گوشت‌های فرآوری‌شده با هم بررسی شده‌اند؛ در حالی که این دو از نظر ارزش غذایی و میزان خطر، یکسان نیستند. به همین دلیل، بسیاری از پژوهشگران معتقدند هنوز شواهد کافی وجود ندارد که بگوییم مصرف متعادل گوشت قرمز تازه به‌تنهایی باعث سرطان می‌شود. بنابراین، اگر گوشت قرمز را به اندازه و در قالب یک رژیم غذایی متعادل مصرف می‌کنید، جای نگرانی زیادی وجود ندارد. اما بهتر است مصرف گوشت‌های فرآوری‌شده را تا حد امکان کاهش دهید.

غذاهای پخته‌شده در دمای بسیار بالا

روش پخت غذا هم به اندازه نوع غذا اهمیت دارد. وقتی غذاها، به‌ویژه گوشت، در دمای بسیار بالا و برای مدت طولانی پخته می‌شوند، ممکن است مواد شیمیایی مضری در آن‌ها تشکیل شود. برای مثال، روش‌های زیر می‌توانند باعث تولید این ترکیبات شوند: کباب کردن روی شعله مستقیم، سرخ کردن عمیق، باربیکیو، بریان کردن و تفت دادن طولانی‌مدت.

دانشمندان دو گروه از این ترکیبات را شناسایی کرده‌اند که در صورت مصرف زیاد، ممکن است خطر سرطان را افزایش دهند: آمین‌های هتروسیکلیک (HA) و محصولات نهایی گلیکاسیون پیشرفته (AGEs). اگر این مواد به مقدار زیاد در بدن تجمع پیدا کنند، می‌توانند باعث التهاب شوند و در طولانی‌مدت احتمال بروز برخی بیماری‌ها، از جمله سرطان، را افزایش دهند.

کدام غذاها بیشتر در معرض تولید این مواد هستند؟

بیشتر این ترکیبات هنگام پخت غذاهای زیر در دمای بالا ایجاد می‌شوند: گوشت قرمز، گوشت مرغ، برخی پنیرها، تخم‌مرغ سرخ‌شده، کره، مارگارین، پنیر خامه‌ای، سس مایونز، روغن‌ها، و مغزهای خوراکی در صورت برشته شدن شدید.

چگونه این خطر را کمتر کنیم؟

خوشبختانه با چند تغییر ساده می‌توان این خطر را کاهش داد. بهتر است از سوختن غذا جلوگیری کنید، گوشت را با حرارت ملایم بپزید، و بیشتر از روش‌هایی مانند آب‌پز، بخارپز یا خورشتی استفاده کنید. همچنین قبل از پخت، گوشت را با آبلیمو، روغن زیتون، سیر یا ادویه‌ها مزه‌دار (مرینیت) کنید؛ زیرا این کار می‌تواند تشکیل مواد مضر را کاهش دهد.

محصولات لبنی

محصولات لبنی همیشه یکی از موضوعات بحث‌برانگیز در تحقیقات مربوط به سرطان بوده‌اند. برخی مطالعات نشان داده‌اند افرادی که مقدار زیادی لبنیات، به‌ویژه شیر پرچرب، مصرف می‌کنند، ممکن است بیشتر در معرض سرطان پروستات قرار داشته باشند. در یکی از این مطالعات که روی حدود ۴ هزار مرد مبتلا به سرطان پروستات انجام شد، افرادی که شیر پرچرب بیشتری مصرف می‌کردند، بیشتر با پیشرفت بیماری یا مرگ ناشی از سرطان روبه‌رو شدند. البته این موضوع هنوز کاملاً ثابت نشده است و دانشمندان معتقدند برای رسیدن به نتیجه قطعی، تحقیقات بیشتری لازم است.

چرا ممکن است لبنیات روی سرطان تأثیر بگذارند؟

پژوهشگران چند احتمال را مطرح کرده‌اند، از جمله: دریافت زیاد کلسیم، افزایش فاکتور رشد شبه‌انسولینی (IGF-1)، و وجود برخی هورمون‌ها در شیر گاوهای آبستن. با این حال، هنوز مشخص نیست که کدام‌یک از این عوامل نقش اصلی را دارند. در حال حاضر، شواهد علمی به اندازه ای نیست که توصیه شود همه افراد مصرف لبنیات را کنار بگذارند. مهم‌تر از همه، تعادل در مصرف و انتخاب لبنیات باکیفیت است.

۳. ارتباط اضافه‌وزن و چاقی با افزایش خطر سرطان

بسیاری از افراد تصور می‌کنند چاقی فقط باعث بیماری‌هایی مانند دیابت یا فشار خون می‌شود، اما واقعیت این است که اضافه‌وزن یکی از مهم‌ترین عوامل خطر برای ابتلا به سرطان نیز محسوب می‌شود. پس از مصرف سیگار و برخی عفونت‌ها، چاقی مهم‌ترین عامل قابل پیشگیری در ایجاد سرطان در سراسر جهان است. تحقیقات نشان داده‌اند که چاقی خطر ابتلا به دست‌کم ۱۳ نوع سرطان را افزایش می‌دهد؛ از جمله: سرطان مری، سرطان روده بزرگ، سرطان لوزالمعده (پانکراس)، سرطان کلیه، و سرطان پستان پس از یائسگی. در ایالات متحده برآورد شده است که اضافه‌وزن عامل حدود ۱۴ درصد از مرگ‌های ناشی از سرطان در مردان و ۲۰ درصد از مرگ‌های ناشی از سرطان در زنان است.

چرا چاقی خطر سرطان را افزایش می‌دهد؟

دانشمندان سه دلیل اصلی برای این موضوع بیان می‌کنند:

1. افزایش مقاومت به انسولین: وقتی مقدار چربی بدن زیاد می‌شود، سلول‌ها دیگر مانند گذشته به انسولین پاسخ نمی‌دهند. در نتیجه، بدن انسولین بیشتری تولید می‌کند. بالا بودن مداوم انسولین می‌تواند رشد و تقسیم سلول‌ها را بیشتر کند و احتمال ایجاد سلول‌های سرطانی را افزایش دهد.
2. افزایش التهاب در بدن: افراد چاق معمولاً التهاب بیشتری در بدن خود دارند. اگر این التهاب برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، ممکن است زمینه مناسبی برای رشد سلول‌های غیرطبیعی فراهم شود. به همین دلیل، التهاب مزمن یکی از عوامل مهم در افزایش خطر سرطان به شمار می‌رود.
3. تغییرات هورمونی: سلول‌های چربی فقط محل ذخیره انرژی نیستند؛ آن‌ها هورمون هم تولید می‌کنند. برای مثال، با افزایش چربی بدن، مقدار هورمون استروژن نیز بیشتر می‌شود. این موضوع به‌ویژه در زنان پس از یائسگی اهمیت دارد و می‌تواند خطر ابتلا به سرطان پستان و سرطان تخمدان را افزایش دهد.

آیا کاهش وزن می‌تواند خطر سرطان را کمتر کند؟

خبر خوب این است که پاسخ بله است. تحقیقات مختلف نشان داده‌اند افرادی که اضافه‌وزن دارند و وزن خود را کاهش می‌دهند، احتمال ابتلا به بسیاری از سرطان‌ها در آن‌ها کمتر می‌شود. البته هدف فقط کاهش وزن نیست؛ بلکه رسیدن به وزن مناسب و حفظ آن در طول زندگی اهمیت بیشتری دارد. داشتن تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم و خواب کافی، سه عامل مهم برای حفظ وزن مناسب هستند.

۴. مواد غذایی دارای خواص ضدسرطانی

بسیاری از مردم به دنبال یک غذای خاص یا یک خوراکی جادویی هستند که بتواند از سرطان جلوگیری کند؛ اما واقعیت علمی این است که هیچ ماده غذایی به‌تنهایی نمی‌تواند جلوی سرطان را بگیرد. آنچه بیشترین اهمیت را دارد، الگوی کلی تغذیه است. یعنی اینکه در طول روز و هفته چه غذاهایی را بیشتر مصرف می‌کنیم و چه غذاهایی را کمتر در برنامه خود قرار می‌دهیم.

تحقیقات نشان می‌دهند رژیمی که سرشار از غذاهای طبیعی و کم‌فرآوری‌شده باشد، می‌تواند خطر ابتلا به سرطان را کاهش دهد و حتی به بدن افراد مبتلا به سرطان برای تحمل بهتر درمان‌ها کمک کند. دانشمندان معتقدند بعضی مواد غذایی می‌توانند از راه‌های مختلف به مبارزه با سرطان کمک کنند؛ برای مثال: کاهش التهاب در بدن، محافظت از سلول‌ها در برابر آسیب، تقویت سیستم دفاعی بدن، جلوگیری از رشد غیرطبیعی سلول‌ها، و کاهش تشکیل رگ‌های خونی جدیدی که تومورها برای رشد به آن‌ها نیاز دارند.

البته میزان تأثیر هر ماده غذایی به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله: نحوه کشت محصول، روش نگهداری، میزان فرآوری، و روش پخت. بنابراین، مهم‌تر از مصرف یک غذای خاص، داشتن یک برنامه غذایی متنوع و سالم است.

سبزیجات

سبزیجات یکی از مهم‌ترین گروه‌های غذایی برای حفظ سلامت بدن هستند. مطالعات مختلف نشان داده‌اند افرادی که مقدار بیشتری سبزیجات مصرف می‌کنند، معمولاً کمتر به برخی سرطان‌ها مبتلا می‌شوند. دلیل این موضوع آن است که سبزیجات سرشار از ترکیبات مفید مانند آنتی‌اکسیدان‌ها، ویتامین‌ها، مواد معدنی و ترکیبات گیاهی محافظ هستند. این ترکیبات می‌توانند از سلول‌های بدن در برابر آسیب‌های ناشی از رادیکال‌های آزاد محافظت کنند.

سبزیجات چلیپایی و نقش آن‌ها در سرطان

برخی سبزیجات مانند بروکلی، گل‌کلم، کلم و کلم بروکسل ترکیبات خاصی دارند که ممکن است اثر ضدسرطانی داشته باشند. یکی از مهم‌ترین این ترکیبات، سولفورافان است. مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی نشان داده‌اند که سولفورافان می‌تواند رشد سلول‌های سرطانی را کاهش دهد. در یک مطالعه روی موش‌ها، این ماده توانست اندازه برخی تومورها را بیش از ۵۰ درصد کاهش دهد. برخی سبزیجات دیگر مانند گوجه‌فرنگی و هویج نیز با کاهش خطر بعضی سرطان‌ها ارتباط داشته‌اند. برای مثال، مصرف بیشتر گوجه‌فرنگی با کاهش خطر سرطان پروستات و مصرف بیشتر هویج با کاهش خطر برخی سرطان‌های معده و ریه مرتبط دانسته شده است.

میوه‌ها

میوه‌ها علاوه بر اینکه منبع خوبی از ویتامین‌ها و مواد معدنی هستند، ترکیبات گیاهی مفیدی دارند که می‌توانند به محافظت از بدن در برابر سرطان کمک کنند. بسیاری از میوه‌ها حاوی آنتی‌اکسیدان‌ها، فیبر، پلی‌فنول‌ها و ترکیبات ضدالتهابی هستند. یکی از گروه‌های مهم میوه‌ها، مرکبات هستند. مرکباتی مانند پرتقال، نارنگی، لیمو و گریپ‌فروت به دلیل داشتن ترکیبات محافظ، ممکن است خطر برخی سرطان‌ها را کاهش دهند. در یک بررسی علمی مشخص شد افرادی که حداقل سه وعده مرکبات در هفته مصرف می‌کنند، حدود ۲۸ درصد کمتر در معرض ابتلا به سرطان معده قرار دارند.

دانه کتان

دانه کتان یکی از مواد غذایی کوچک اما بسیار ارزشمند است. این دانه سرشار از فیبر، اسیدهای چرب مفید امگا ۳ و ترکیبات گیاهی مانند لیگنان‌ها است. برخی تحقیقات نشان داده‌اند که دانه کتان ممکن است به کاهش رشد بعضی سلول‌های سرطانی کمک کند. برای مثال، در یک مطالعه، مردان مبتلا به سرطان پروستات که روزانه حدود ۳۰ گرم دانه کتان آسیاب‌شده مصرف می‌کردند، رشد و گسترش سرطان در آن‌ها کندتر از گروهی بود که این ماده را مصرف نمی‌کردند. مطالعات مشابهی نیز درباره زنان مبتلا به سرطان پستان نتایج امیدوارکننده‌ای نشان داده‌اند.

ادویه‌ها

ادویه‌ها فقط برای خوش‌طعم کردن غذا استفاده نمی‌شوند؛ بسیاری از آن‌ها دارای ترکیبات گیاهی مفیدی هستند.

• دارچین: برخی مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی نشان داده‌اند که دارچین ممکن است رشد سلول‌های سرطانی را کاهش دهد و از گسترش آن‌ها جلوگیری کند. البته برای اثبات این اثر در انسان، تحقیقات بیشتری لازم است.
• زردچوبه و کورکومین: زردچوبه حاوی ماده‌ای فعال به نام کورکومین است. کورکومین یکی از شناخته‌شده‌ترین ترکیبات طبیعی با خاصیت ضدالتهابی است. در یک مطالعه، مصرف روزانه ۴ گرم کورکومین به مدت ۳۰ روز در ۴۴ فردی که درمان خاصی دریافت نمی‌کردند، باعث کاهش حدود ۴۰ درصدی ضایعاتی در روده شد که ممکن بود در آینده به سرطان تبدیل شوند.

حبوبات

حبوبات مانند لوبیا، عدس، نخود، لپه و سویا از بهترین منابع فیبر گیاهی هستند. فیبر نقش مهمی در سلامت دستگاه گوارش دارد و برخی تحقیقات نشان داده‌اند که مصرف بیشتر فیبر می‌تواند خطر سرطان روده بزرگ را کاهش دهد. در یک مطالعه که روی بیش از ۳۵۰۰ نفر انجام شد، افرادی که بیشترین میزان حبوبات را مصرف می‌کردند، تا ۵۰ درصد کمتر در معرض برخی انواع سرطان قرار داشتند. حبوبات همچنین سرشار از پروتئین گیاهی، مواد معدنی و ترکیبات محافظ گیاهی هستند و می‌توانند جایگزین مناسبی برای بخشی از مصرف گوشت باشند.

مغزها

مصرف منظم مغزهای خوراکی مانند گردو، بادام، فندق و پسته ممکن است با کاهش خطر برخی سرطان‌ها ارتباط داشته باشد. مغزها سرشار از چربی‌های سالم، فیبر، مواد معدنی و آنتی‌اکسیدان‌ها هستند. در یک مطالعه که روی بیش از ۱۹ هزار نفر انجام شد، مشخص شد افرادی که مقدار بیشتری مغز مصرف می‌کردند، احتمال مرگ ناشی از سرطان در آن‌ها کمتر بود.

روغن زیتون

روغن زیتون یکی از پایه‌های اصلی رژیم‌های غذایی سالم، به‌ویژه رژیم مدیترانه‌ای، محسوب می‌شود. مطالعات زیادی نشان داده‌اند که مصرف منظم روغن زیتون ممکن است خطر ابتلا به سرطان را کاهش دهد. این اثر احتمالاً به دلیل وجود ترکیباتی مانند چربی‌های مفید، پلی‌فنول‌ها و آنتی‌اکسیدان‌ها است. در یکی از بررسی‌های بزرگ، افرادی که بیشترین میزان روغن زیتون مصرف می‌کردند، حدود ۴۲ درصد کمتر در معرض سرطان قرار داشتند.

سیر

سیر یکی از قدیمی‌ترین مواد غذایی شناخته‌شده با خواص درمانی است. این ماده غذایی حاوی ترکیبی به نام آلیسین است که در تحقیقات آزمایشگاهی، اثرات ضدسرطانی از خود نشان داده است. مصرف سیر ممکن است به روش‌های مختلف به بدن کمک کند، از جمله: کاهش التهاب، مهار رشد برخی سلول‌های سرطانی، و تقویت دفاع طبیعی بدن. برخی مطالعات نیز مصرف بیشتر سیر را با کاهش خطر سرطان‌هایی مانند سرطان معده و سرطان پروستات مرتبط دانسته‌اند.

ماهی

ماهی یکی از بهترین منابع پروتئین سالم و اسیدهای چرب امگا ۳ است. چربی‌های مفید موجود در ماهی می‌توانند التهاب بدن را کاهش دهند؛ عاملی که در ایجاد بسیاری از بیماری‌های مزمن، از جمله سرطان، نقش دارد. یک بررسی بزرگ که نتایج ۴۱ مطالعه را بررسی کرده بود، نشان داد مصرف منظم ماهی می‌تواند خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ را حدود ۱۲ درصد کاهش دهد.

محصولات لبنی

رابطه بین لبنیات و سرطان به نوع لبنیات و مقدار مصرف آن بستگی دارد. برخی تحقیقات نشان داده‌اند که مصرف متعادل بعضی محصولات لبنی باکیفیت ممکن است حتی اثر محافظتی داشته باشد؛ به‌ویژه در برابر سرطان روده بزرگ. محصولاتی مانند ماست، لبنیات تخمیرشده و شیر باکیفیت ممکن است به دلیل داشتن ترکیبات مفید مانند اسیدهای چرب خاص، ویتامین‌های محلول در چربی و اسید لینولئیک کونژوگه (CLA) برای بدن مفید باشند. با این حال، مصرف زیاد محصولات لبنی صنعتی و فرآوری‌شده ممکن است با افزایش خطر برخی بیماری‌ها ارتباط داشته باشد.

۵. رژیم‌های غذایی گیاه‌محور و نقش آن‌ها در پیشگیری از سرطان

در سال‌های اخیر، توجه زیادی به رژیم‌های غذایی گیاه‌محور شده است. این نوع رژیم‌ها بر مصرف بیشتر غذاهایی مانند سبزیجات، میوه‌ها، حبوبات، غلات کامل، و مغزها و دانه‌ها تأکید دارند و معمولاً مصرف گوشت، به‌خصوص گوشت‌های فرآوری‌شده، را کاهش می‌دهند. مطالعات مختلف نشان داده‌اند که افرادی که از رژیم‌های گیاه‌خواری یا وگان پیروی می‌کنند، ممکن است کمتر در معرض ابتلا به سرطان قرار داشته باشند.

در یک بررسی گسترده که نتایج ۹۶ مطالعه علمی را بررسی کرده بود، مشخص شد افراد گیاه‌خوار حدود ۸ درصد خطر کمتری برای ابتلا به سرطان دارند و افراد وگان حدود ۱۵ درصد خطر کمتری برای ابتلا به سرطان دارند. البته باید توجه داشت که بیشتر این مطالعات از نوع مشاهده‌ای هستند. یعنی فقط ارتباط بین سبک تغذیه و سلامت افراد را بررسی کرده‌اند و نمی‌توانند به‌طور قطعی ثابت کنند که فقط گیاه‌خواری باعث کاهش سرطان شده است.

چرا رژیم گیاه‌محور ممکن است خطر سرطان را کاهش دهد؟

یکی از دلایل احتمالی این است که افرادی که رژیم‌های گیاه‌محور دارند، معمولاً مقدار بیشتری از مواد غذایی زیر را دریافت می‌کنند: فیبر، ویتامین‌ها، مواد معدنی، آنتی‌اکسیدان‌ها، و ترکیبات گیاهی محافظ. این مواد می‌توانند به سلامت سلول‌ها کمک کنند و از آسیب‌هایی که ممکن است باعث ایجاد سرطان شوند، جلوگیری کنند. از طرف دیگر، افراد گیاه‌خوار و وگان معمولاً کمتر گوشت‌های فرآوری‌شده، غذاهای آماده صنعتی، غذاهای بسیار سرخ‌شده، و غذاهای پخته‌شده در دمای بالا مصرف می‌کنند که برخی از آن‌ها با افزایش خطر سرطان ارتباط دارند.

۶. اهمیت تغذیه مناسب در بیماران مبتلا به سرطان

تغذیه در زمان ابتلا به سرطان اهمیت بسیار زیادی دارد. بسیاری از بیماران سرطانی با مشکلاتی مانند کاهش اشتها، کاهش وزن، ضعف بدنی، از دست دادن عضلات و سوءتغذیه مواجه می‌شوند. این مشکلات می‌توانند روند درمان را سخت‌تر کنند و روی کیفیت زندگی بیمار تأثیر منفی بگذارند. اگرچه هیچ رژیم غذایی تاکنون نتوانسته است سرطان را به‌طور قطعی درمان کند، اما تغذیه مناسب می‌تواند در کنار درمان‌های پزشکی نقش مهمی داشته باشد.

یک برنامه غذایی مناسب می‌تواند به حفظ قدرت بدن، تحمل بهتر شیمی‌درمانی و پرتودرمانی، کاهش عوارض درمان، بهبود انرژی و توان روزانه، و حفظ کیفیت زندگی کمک کند.

رژیم غذایی مناسب برای افراد مبتلا به سرطان

بیشتر بیماران مبتلا به سرطان بهتر است از یک رژیم غذایی متعادل استفاده کنند که شامل مواد زیر باشد:

• پروتئین‌های سالم: پروتئین برای حفظ عضلات و ترمیم بافت‌های بدن ضروری است. منابع خوب پروتئین شامل گوشت کم‌چرب، مرغ، ماهی، تخم‌مرغ، لوبیا و سایر حبوبات، مغزها، دانه‌ها و لبنیات هستند.
• چربی‌های مفید: چربی‌های سالم مانند چربی موجود در روغن زیتون، ماهی، مغزها و دانه‌ها می‌توانند انرژی مورد نیاز بدن را تأمین کنند.
• میوه‌ها و سبزیجات: این مواد غذایی سرشار از ویتامین‌ها، مواد معدنی، فیبر و ترکیبات محافظ گیاهی هستند و به حفظ سلامت عمومی بدن کمک می‌کنند.
• غلات کامل: غلات کامل مانند نان سبوس‌دار، جو و برنج قهوه‌ای منبع خوبی از انرژی و فیبر هستند.

غذاهایی که بهتر است محدود شوند.

افراد مبتلا به سرطان معمولاً بهتر است مصرف موارد زیر را کاهش دهند: قند و شیرینی زیاد، غذاهای بسیار فرآوری‌شده، نمک زیاد، نوشیدنی‌های الکلی، و غذاهای کم‌ارزش غذایی.

مشکلات تغذیه‌ای در طول درمان سرطان

روش‌های درمان سرطان گاهی باعث ایجاد مشکلاتی می‌شوند که غذا خوردن را دشوار می‌کنند. برخی از این مشکلات عبارت‌اند از: حالت تهوع، استفراغ، تغییر حس چشایی، بی‌اشتهایی، مشکل در بلع غذا، اسهال و یبوست. اگر بیمار با چنین مشکلاتی روبه‌رو شود، بهتر است با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کند. متخصص تغذیه می‌تواند راهکارهایی برای انتخاب غذاهای مناسب‌تر، افزایش دریافت کالری و پروتئین، و کاهش مشکلات گوارشی ارائه دهد.

مصرف مکمل‌ها در بیماران سرطانی

بسیاری از افراد تصور می‌کنند مصرف مقدار زیادی ویتامین و مکمل می‌تواند به درمان سرطان کمک کند. اما این کار همیشه درست نیست. مصرف دوزهای بالای برخی مکمل‌های آنتی‌اکسیدانی ممکن است حتی با بعضی درمان‌های سرطان، مانند شیمی‌درمانی، تداخل داشته باشد. بنابراین، مصرف هرگونه مکمل باید با نظر پزشک انجام شود.

۷. رژیم کتوژنیک و درمان سرطان

رژیم کتوژنیک یکی از رژیم‌هایی است که در سال‌های اخیر توجه زیادی در زمینه سرطان به خود جلب کرده است. این رژیم شامل کربوهیدرات بسیار کم، چربی زیاد و مقدار متوسط پروتئین است. ایده اصلی این رژیم این است که با کاهش مصرف قند و کربوهیدرات، میزان قند خون و انسولین کاهش پیدا کند.

چگونه رژیم کتوژنیک ممکن است روی سرطان اثر بگذارد؟

بسیاری از سلول‌های سرطانی برای رشد سریع، به مقدار زیادی گلوکز (قند) نیاز دارند. از آنجا که رژیم کتوژنیک باعث کاهش قند خون می‌شود، برخی دانشمندان معتقدند ممکن است رشد بعضی سلول‌های سرطانی را کند کند. مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی نشان داده‌اند که این رژیم ممکن است رشد برخی تومورها را کاهش دهد و پاسخ بدن به بعضی درمان‌ها را بهتر کند.

نتایج تحقیقات درباره رژیم کتوژنیک

برخی مطالعات اولیه روی انسان نیز نتایج امیدوارکننده‌ای داشته‌اند. در یک مطالعه که روی ۲۷ بیمار مبتلا به سرطان انجام شد، پژوهشگران دو نوع رژیم غذایی را مقایسه کردند. نتایج نشان داد در گروهی که رژیم پرکربوهیدرات داشتند، رشد تومور حدود ۳۲ درصد افزایش یافت، در حالی که در گروهی که رژیم کتوژنیک داشتند، رشد تومور حدود ۲۴ درصد کاهش پیدا کرد. با این حال، تعداد مطالعات انسانی هنوز کم است و نمی‌توان بر اساس این نتایج، رژیم کتوژنیک را یک درمان قطعی سرطان دانست.

آیا رژیم کتوژنیک می‌تواند جایگزین درمان سرطان شود؟

خیر. در حال حاضر هیچ مدرک علمی قوی وجود ندارد که نشان دهد رژیم کتوژنیک به‌تنهایی می‌تواند سرطان را درمان کند. این رژیم هرگز نباید جایگزین روش‌های استاندارد درمانی مانند جراحی، شیمی‌درمانی، پرتودرمانی و داروهای تخصصی شود. اگر فرد مبتلا به سرطان قصد دارد از رژیم کتوژنیک استفاده کند، باید حتماً قبل از آن با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کند؛ زیرا اجرای نادرست این رژیم ممکن است باعث کاهش وزن شدید، کمبود مواد مغذی و ضعف بدن شود.

۸. جمع‌بندی

هیچ غذای جادویی وجود ندارد که بتواند به‌تنهایی از سرطان جلوگیری کند یا آن را درمان کند؛ اما انتخاب‌های غذایی روزمره ما می‌توانند نقش مهمی در سلامت بدن داشته باشند. مصرف بیشتر غذاهای طبیعی مانند میوه‌ها، سبزیجات، حبوبات، غلات کامل، مغزها، ماهی و روغن زیتون می‌تواند به کاهش خطر سرطان کمک کند. در مقابل، مصرف زیاد گوشت‌های فرآوری‌شده، غذاهای بسیار شیرین، خوراکی‌های صنعتی و غذاهای سوخته یا بیش از حد سرخ‌شده ممکن است خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها را افزایش دهد. همچنین حفظ وزن مناسب، داشتن فعالیت بدنی و پیروی از یک سبک زندگی سالم از مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری هستند. برای افراد مبتلا به سرطان نیز تغذیه مناسب می‌تواند به حفظ قدرت بدن، کاهش عوارض درمان و بهبود کیفیت زندگی کمک کند. در نهایت، بهترین رویکرد، داشتن یک رژیم غذایی متعادل و پایدار است که در کنار مراقبت‌های پزشکی، از سلامت بدن در برابر بیماری‌ها محافظت کند.