۱. مقدمه

اگر قرار است با ید رادیواکتیو درمان شوید، احتمالاً پزشک از شما می‌خواهد مدتی قبل از درمان رژیم غذایی کم‌یُد داشته باشید. در این رژیم، بعضی غذاهای حاوی ید حذف می‌شوند تا مقدار ید ذخیره‌شده در بدن کمتر شود. در نتیجه، غده تیروئید می‌تواند ید رادیواکتیو مورد استفاده در درمان را بهتر جذب کند. دانستن اینکه چه غذاهایی را باید کنار بگذارید و چه غذاهایی را می‌توانید با خیال راحت مصرف کنید، اجرای این رژیم را آسان‌تر می‌کند.

۲. غذاهای ممنوع در رژیم کم‌یُد

در رژیم کم‌یُد، مقدار یدی که از طریق غذا دریافت می‌کنید باید به کمتر از ۵۰ میکروگرم در روز برسد. این رژیم معمولاً پیش از درمان با ید رادیواکتیو استفاده می‌شود. اگر قبل از درمان ید زیادی در بدن وجود داشته باشد، غده تیروئید ممکن است به‌جای ید رادیواکتیو، یدی را که از قبل در بدن ذخیره شده جذب کند. در این صورت ممکن است اثربخشی درمان کاهش پیدا کند.

بنابراین، رژیم کم‌یُد فقط به معنی نخوردن غذاهای بسیار پر ید نیست. بعضی مواد غذایی دیگر نیز ممکن است بر میزان دریافت یا جذب ید تأثیر بگذارند و بهتر است در این دوره مصرف نشوند.

۲.۱. غذاهایی که باید در رژیم کم‌یُد از آن‌ها پرهیز کرد.

در زمان پیروی از رژیم کم‌یُد بهتر است از مواد غذایی زیر استفاده نکنید:

• نمک یددار
• محصولات لبنی مانند شیر، پنیر، خامه، ماست، کره و بستنی
• تخم‌مرغ کامل و زرده تخم‌مرغ و غذاهایی که با تخم‌مرغ کامل تهیه شده‌اند
• غذاهای دریایی مانند ماهی و صدف
• جلبک دریایی و کلپ
• نان‌هایی که در تهیه آن‌ها از مواد حاوی یدات سدیم استفاده شده است
• محصولات سویا مانند سس سویا، شیر سویا و توفو
• ملاس بلک‌استرپ یا ملاس گوگردزده
• گوشت و ماهی فرآوری‌شده مانند ژامبون، بیکن، سالمون دودی و گوشت گاو نمک‌سود
• خوراکی‌های قرمز رنگی که با رنگ خوراکی FD&C Red No. 3 تهیه شده‌اند
• غذاهایی که افزودنی‌هایی مانند کاراگینان، آگارآگار، آلژینات‌ها یا نوری دارند

۳. ید موجود در داروها و مکمل‌ها

ممکن است فکر کنید ید فقط از غذا وارد بدن می‌شود، اما این‌طور نیست. بعضی داروها و مکمل‌های غذایی نیز ممکن است ید داشته باشند. به همین دلیل، پیش از شروع رژیم باید داروها و مکمل‌هایی را که مصرف می‌کنید بررسی کنید.

چند مورد مهم که باید به آن‌ها توجه داشته باشید عبارت‌اند از:

• بعضی داروها و مکمل‌ها دارای رنگ خوراکی FD&C Red No. 3 هستند که با نام اریترروزین (Erythrosine) نیز شناخته می‌شود و پایه یدی دارد.
• بعضی مکمل‌ها حاوی ید هستند؛ برای مثال مکمل‌هایی که از جلبک‌هایی مانند کلپ یا دولس تهیه می‌شوند.
• ید ممکن است در بسیاری از مکمل‌های گیاهی وجود داشته باشد، اما همیشه مقدار آن روی برچسب محصول مشخص نیست؛ زیرا نظارت بر بعضی از این محصولات به اندازه داروهای معمول سخت‌گیرانه نیست.

بهتر است پیش از درمان با ید رادیواکتیو و در طول دوره درمان از محصولاتی که حاوی ید هستند استفاده نکنید.

قبل از شروع درمان، از پزشک بپرسید آیا داروها یا مکمل‌هایی که مصرف می‌کنید حاوی ید هستند یا خیر. اگر دارویی ید داشته باشد، ممکن است پزشک بتواند داروی دیگری را جایگزین آن کند. در بعضی موارد نیز پزشک تشخیص می‌دهد که قطع موقت دارو مشکلی ایجاد نمی‌کند.

اما هیچ داروی دائمی یا مصرفی خود را بدون صحبت با پزشک قطع نکنید.

۴. در رژیم کم‌یُد چه غذاهایی می‌توان خورد؟

رژیم کم‌یُد به این معنی نیست که انتخاب‌های غذایی شما بسیار محدود می‌شود. هنوز هم غذاهای زیادی وجود دارند که می‌توانید مصرف کنید و با کمک آن‌ها یک رژیم غذایی متعادل داشته باشید.

یک نکته مهم را به خاطر داشته باشید: هدف این رژیم، حذف کامل نمک نیست؛ بلکه باید نمک یددار را کنار بگذارید. بنابراین در صورت توصیه پزشک می‌توانید از نمک بدون ید استفاده کنید.

۴.۱. غذاهای مجاز در رژیم کم‌یُد

در رژیم کم‌یُد می‌توانید از مواد غذایی زیر استفاده کنید:

• نمک بدون ید
• میوه‌های تازه و سبزیجات تازه
• سبزیجات منجمد
• میوه‌های کنسروی
• گوشت‌های فرآوری‌نشده مانند گوشت گاو، خوک و گوشت مرغ و سایر طیور
• شیرهای غیرلبنی، به‌جز شیر سویا
• پاستا و برنج
• نان‌هایی که بدون نمک یددار و محصولات لبنی تهیه شده‌اند
• کراکر ماتزو
• سفیده تخم‌مرغ
• انواع مغزها و کره مغزها بدون نمک
• پاپ‌کورن بدون کره که با نمک بدون ید یا بدون نمک تهیه شده باشد
• روغن‌های گیاهی
• قهوه و چای بدون شیر گاو یا شیر سویا
• نوشابه‌های غیرالکلی، قهوه، چای و آبمیوه
• شکر، مربا، ژله، عسل و شیره افرا

۵. آیا مصرف غذاهای آماده و رستورانی مجاز است؟

اگر در دوران رژیم کم‌یُد قصد دارید از رستوران غذا بگیرید یا غذای بیرون‌بر سفارش دهید، باید کمی بیشتر مراقب باشید. ممکن است بعضی مواد تشکیل‌دهنده غذا مشخص باشند، اما برخی مواد دیگر، به‌خصوص موادی که در سس‌های مخصوص استفاده می‌شوند، روی منو یا بسته‌بندی مشخص نشده باشند.

در بعضی رستوران‌ها می‌توانید درخواست کنید غذایتان بدون نمک یا با نمک بدون ید تهیه شود.

با این حال، برای اینکه احتمال دریافت ید اضافی کمتر شود، بهتر است در روزهای قبل از درمان و در طول دوره درمان، مصرف غذاهای رستورانی و آماده را تا حد امکان کنار بگذارید.

۵.۱. چرا غذاهای پخته و نان‌ها نیاز به توجه دارند؟

نان، شیرینی و بسیاری از غذاهای پخته‌شده ممکن است با نمک یددار، کره شور، زرده تخم‌مرغ و محصولات لبنی تهیه شده باشند.

به همین دلیل، اگر قرار است از نان یا محصولات پخته‌شده آماده استفاده کنید، بهتر است فروشگاه‌ها و نانوایی‌هایی را انتخاب کنید که محصولات مخصوص رژیم کم‌یُد دارند. البته تهیه این مواد غذایی در خانه می‌تواند مطمئن‌تر باشد؛ چون خودتان می‌دانید دقیقاً از چه موادی در تهیه آن‌ها استفاده کرده‌اید.

۶. فواید و محدودیت‌های رژیم غذایی کم‌یُد

۶.۱. چرا ید برای بدن اهمیت دارد؟

ید یک ماده معدنی ضروری است که بدن برای ساخت هورمون‌های تیروئیدی به آن نیاز دارد. اهمیت ید سال‌هاست شناخته شده است. در سال ۱۹۲۴، نمک یددار برای نخستین بار به‌صورت تجاری در آمریکا عرضه شد تا مشکل کمبود ید که در آن زمان شایع بود، کاهش پیدا کند.

امروزه کمبود ید در بسیاری از کشورها، از جمله آمریکا، نسبتاً غیرشایع است. دلیل آن هم استفاده گسترده از نمک یددار در تهیه و تولید مواد غذایی است.

مقدار توصیه‌شده ید روزانه برای نوجوانان و بزرگسالان حدود ۱۵۰ میکروگرم و برای افراد باردار حدود ۲۲۰ میکروگرم است. بسیاری از افراد حتی بدون اضافه کردن نمک به غذا می‌توانند ید مورد نیاز خود را از مواد غذایی دریافت کنند.

۶.۲. چرا رژیم کم‌یُد نباید برای مدت طولانی ادامه پیدا کند؟

رژیم کم‌یُد برای آماده شدن قبل از درمان با ید رادیواکتیو مفید است، اما نباید برای مدت طولانی ادامه پیدا کند. دلیل آن ساده است: بدن برای فعالیت طبیعی تیروئید به ید نیاز دارد و ید باید از طریق غذا یا مکمل‌ها تأمین شود.

اگر برای مدت طولانی روزانه کمتر از ۵۰ میکروگرم ید دریافت کنید، ذخایر ید بدن ممکن است به‌شدت کاهش پیدا کند و حتی احتمال ایجاد کم‌کاری تیروئید افزایش یابد.

بنابراین، رژیم کم‌یُد را فقط برای مدت زمانی که پزشک یا تیم درمان توصیه کرده است ادامه دهید و آن را به یک رژیم غذایی همیشگی تبدیل نکنید.

۶.۳. آیا رژیم کم‌یُد می‌تواند از جنبه‌های دیگری هم مفید باشد؟

اگرچه رژیم کم‌یُد بیشتر برای آماده شدن قبل از درمان با ید رادیواکتیو استفاده می‌شود، بعضی از اصول آن می‌توانند برای سلامت عمومی نیز مفید باشند.

دلیل این موضوع این است که بسیاری از مردم در آمریکا مقدار زیادی ید را از غذاهای فرآوری‌شده دریافت می‌کنند؛ غذاهایی که معمولاً نمک یددار زیادی دارند.

غذاهایی مانند فست‌فودها، انواع محصولات نانوایی و گوشت‌های فرآوری‌شده معمولاً سدیم زیادی دارند. مصرف زیاد سدیم می‌تواند خطر فشار خون بالا و بیماری‌های قلبی را افزایش دهد.

غذاهای فرآوری‌شده معمولاً فقط سدیم زیادی ندارند، بلکه ممکن است مقدار زیادی چربی اشباع، قند و کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده نیز داشته باشند. مصرف زیاد این مواد با افزایش خطر چاقی، دیابت نوع ۲ و بیماری عروق کرونر قلب ارتباط دارد.

بنابراین، کمتر کردن مصرف غذاهای فرآوری‌شده می‌تواند به کاهش خطر این بیماری‌ها کمک کند. در عوض، می‌توانید ید مورد نیاز بدن را از غذاهای طبیعی‌تر مانند ماهی، غذاهای دریایی، محصولات لبنی و تخم‌مرغ دریافت کنید و در صورت نیاز، از نمک یددار به مقدار متعادل استفاده کنید.

۷. جمع‌بندی

رژیم غذایی کم‌یُد معمولاً حدود دو هفته پیش از درمان با ید رادیواکتیو شروع می‌شود و هدف آن کاهش ید موجود در بدن است تا غده تیروئید بتواند ید رادیواکتیو را بهتر جذب کند. در این مدت باید از نمک یددار، لبنیات، تخم‌مرغ کامل، غذاهای دریایی، جلبک دریایی، محصولات سویا، بعضی گوشت‌های فرآوری‌شده و برخی افزودنی‌ها و رنگ‌های غذایی حاوی ید دوری کنید. همچنین باید بررسی کنید که داروها و مکمل‌های شما ید نداشته باشند و هیچ داروی مصرفی را بدون اجازه پزشک قطع نکنید. در مقابل، میوه و سبزیجات، گوشت‌های فرآوری‌نشده، برنج، پاستا، سفیده تخم‌مرغ، مغزهای بدون نمک و بعضی شیرهای غیرلبنی از گزینه‌های مناسب هستند. بهتر است در این دوره غذاهای رستورانی و آماده را نیز محدود کنید، چون ممکن است ترکیبات حاوی ید در آن‌ها مشخص نباشد. در نهایت، باید توجه داشت که رژیم کم‌یُد برای مدت طولانی مناسب نیست؛ زیرا ید برای عملکرد طبیعی تیروئید ضروری است. با این حال، کاهش مصرف غذاهای فرآوری‌شده که سرشار از نمک، سدیم، قند، چربی اشباع و کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده هستند، می‌تواند برای سلامت عمومی نیز مفید باشد.