مقدمه

سرطان می‌تواند زندگی بیمار و خانواده او را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد. در چنین شرایطی، بسیاری از خانواده‌ها دوست دارند کاری برای کمک به بیمار انجام دهند و تغییر دادن رژیم غذایی یکی از کارهایی است که بیشتر از همه به ذهنشان می‌رسد. اما مشکل از جایی شروع می‌شود که بیمار با انبوهی از توصیه‌های مختلف در اینترنت روبه‌رو می‌شود؛ توصیه‌هایی که گاهی با یکدیگر تناقض دارند و بعضی از آنها هیچ پشتوانه علمی محکمی ندارند. از «حذف کامل قند» گرفته تا «قلیایی کردن بدن» و «کنار گذاشتن لبنیات»، باورهای مختلفی درباره تغذیه و سرطان وجود دارد. در ادامه، این سه باور رایج را با زبانی ساده بررسی می‌کنیم تا مشخص شود واقعاً علم درباره آنها چه می‌گوید.

۱. قند باعث تغذیه سرطان می‌شود.

«قند به سرطان غذا می‌دهد» یکی از جمله‌هایی است که افراد مبتلا به سرطان و خانواده‌های آنها زیاد می‌شنوند. اما قبل از اینکه درباره درست یا غلط بودن این جمله صحبت کنیم، باید بدانیم منظور از قند چیست.

قند فقط همان شکر سفیدی نیست که در چای می‌ریزیم یا در شیرینی‌ها وجود دارد. قندها بخشی از گروه بزرگ‌تر کربوهیدرات‌ها هستند. کربوهیدرات‌ها شکل‌های مختلفی دارند. بعضی از آنها ساده‌اند؛ مثل قند موجود در شکر، شیرینی و بسیاری از مواد غذایی شیرین. بعضی دیگر پیچیده‌تر هستند و در غذاهایی مانند نان، پاستا و سبزیجات وجود دارند.

بدن ما بیشتر کربوهیدرات‌هایی را که می‌خوریم به گلوکز تبدیل می‌کند. گلوکز یکی از مهم‌ترین منابع انرژی بدن است و مغز نیز برای فعالیت طبیعی خود به آن نیاز دارد. تقریباً تمام سلول‌های بدن برای تأمین انرژی به گلوکز نیاز دارند؛ سلول‌های سرطانی نیز می‌توانند از گلوکز استفاده کنند.

اما این موضوع یک نکته مهم دارد: استفاده سلول‌های سرطانی از گلوکز به این معنی نیست که قند باعث ایجاد سرطان می‌شود یا اینکه با حذف قند می‌توان سرطان را از بین برد.

چرا حذف کامل کربوهیدرات می‌تواند برای بیمار مشکل‌ساز شود؟

سرطان و درمان آن ممکن است نیاز بدن به انرژی را افزایش دهد. بنابراین، اگر بیمار یک گروه غذایی کامل را بدون دلیل از رژیم خود حذف کند، ممکن است انرژی کافی دریافت نکند.

اگر بدن گلوکز مورد نیازش را از غذا دریافت نکند، برای تأمین انرژی می‌تواند شروع به استفاده از ذخایر بدن کند. در این شرایط، بدن ممکن است چربی و حتی عضلات را تجزیه کند تا مواد لازم برای تولید انرژی را به دست آورد.

این اتفاق برای یک بیمار مبتلا به سرطان می‌تواند مشکل‌ساز باشد و باعث شود:

• وزن بیمار کاهش پیدا کند.
• عضلات و قدرت بدنی از دست برود.
• سیستم ایمنی ضعیف‌تر شود.
• بیمار آمادگی کمتری برای ادامه درمان داشته باشد.

بنابراین، حذف کامل کربوهیدرات‌ها فقط به این دلیل که می‌خواهیم قند را از رژیم غذایی حذف کنیم، تصمیم مناسبی نیست.

از طرف دیگر، بسیاری از غذاهای حاوی کربوهیدرات مواد مفید دیگری نیز دارند. اگر این مواد غذایی را کاملاً کنار بگذاریم، ممکن است دریافت ویتامین‌ها، مواد معدنی و ترکیبات گیاهی مفید نیز کاهش پیدا کند. این مواد نقش مهمی در یک رژیم غذایی سالم دارند.

پس نباید تصور کنیم که با حذف همه قندها و کربوهیدرات‌ها می‌توانیم سرطان را «گرسنه» نگه داریم. بدن بیمار همچنان به انرژی و مواد مغذی نیاز دارد و رژیم غذایی او باید بر اساس شرایط فردی تنظیم شود.

۲. آب قلیایی و رژیم قلیایی، سرطان را درمان می‌کنند.

رژیم قلیایی یکی از رژیم‌هایی است که در سال‌های اخیر در شبکه‌های اجتماعی بسیار درباره آن صحبت شده است. این رژیم از اوایل دهه ۲۰۰۰ بیشتر مورد توجه قرار گرفت و بعدها بعضی افراد مشهور نیز از آن حمایت کردند.

طرفداران رژیم قلیایی معتقدند غذاهایی که می‌خوریم می‌توانند pH بدن را تغییر دهند. آنها می‌گویند اگر بدن را قلیایی‌تر کنیم، می‌توانیم سلامت خود را حفظ کنیم و حتی با بیماری‌هایی مانند سرطان مبارزه کنیم.

اما بدن انسان آن‌قدر ساده نیست که فقط با تغییر غذا بتوان pH آن را به‌راحتی تغییر داد.

چرا رژیم قلیایی نمی‌تواند pH خون را به این شکل تغییر دهد؟

یکی از استدلال‌های مطرح‌شده درباره رژیم قلیایی این است که سلول‌های سرطانی در اطراف خود محیطی اسیدی ایجاد می‌کنند. طرفداران این رژیم می‌گویند اگر غذاهای قلیایی بیشتری بخوریم، می‌توانیم محیطی ایجاد کنیم که برای سلول‌های سرطانی مناسب نباشد.

در نگاه اول شاید این حرف منطقی به نظر برسد، اما بدن سازوکارهای بسیار دقیقی برای کنترل pH دارد. کلیه‌ها و دستگاه تنفسی دائماً در حال تنظیم تعادل اسیدی و قلیایی بدن هستند. این سیستم‌ها کمک می‌کنند pH خون در محدوده مناسب باقی بماند.

اگر این سیستم‌های تنظیمی به‌درستی کار نکنند، فرد می‌تواند به‌شدت بیمار شود و حتی به مراقبت‌های ویژه پزشکی نیاز پیدا کند. بنابراین، بدن اجازه نمی‌دهد تغییرات معمول ناشی از غذا به‌سادگی pH خون را تغییر دهد.

آیا تغییر pH ادرار یعنی بدن قلیایی شده است؟

گاهی افرادی که رژیم قلیایی دارند، pH ادرار خود را اندازه‌گیری می‌کنند و از تغییر آن به‌عنوان مدرکی برای تأثیر رژیم غذایی استفاده می‌کنند. اما این برداشت درست نیست.

وقتی pH ادرار تغییر می‌کند، در واقع نشان می‌دهد که بدن توانسته است مواد اسیدی یا قلیایی اضافی را از طریق ادرار دفع کند. یعنی بدن در حال انجام کار طبیعی خودش است تا pH خون را ثابت نگه دارد.

پس اگر بعد از خوردن غذاهای خاص، pH ادرار شما تغییر کند، نمی‌توان نتیجه گرفت که pH خون یا کل بدن شما نیز تغییر کرده است. به زبان ساده، تغییر pH ادرار با قلیایی شدن خون یکی نیست.

در نتیجه، شواهد علمی کافی وجود ندارد که نشان دهد نوشیدن آب قلیایی یا پیروی از رژیم قلیایی می‌تواند سرطان را درمان کند.

۳. لبنیات باعث سرطان می‌شود.

یکی دیگر از باورهای رایج این است که شیر، ماست، پنیر و سایر محصولات لبنی باعث سرطان می‌شوند. این باور در اوایل دهه ۲۰۰۰ بیشتر مطرح شد. در آن زمان، بیماری مبتلا به سرطان پستان ادعا کرد که پس از حذف لبنیات از رژیم غذایی خود، پیشرفت بیماری‌اش متوقف شده است.

او همچنین به این موضوع اشاره کرد که مصرف لبنیات در چین کمتر از کشورهای غربی است و میزان سرطان پستان در زنان چینی نیز پایین‌تر گزارش شده است. اما نمی‌توان از این دو موضوع نتیجه گرفت که مصرف کمتر لبنیات باعث کاهش سرطان پستان شده است.

چرا نمی‌توان مصرف لبنیات را تنها دلیل دانست؟

عوامل زیادی وجود دارند که می‌توانند روی خطر ابتلا به سرطان پستان تأثیر بگذارند. برای مثال:

• مصرف الکل در زنان چینی معمولاً کمتر است.
• میزان چاقی در این جمعیت پایین‌تر است.
• زنان چینی معمولاً در سن پایین‌تری باردار می‌شوند.

همه این عوامل می‌توانند روی خطر ابتلا به سرطان پستان تأثیر داشته باشند. بنابراین، نمی‌توان فقط بر اساس میزان مصرف لبنیات توضیح داد که چرا میزان ابتلا به سرطان در دو گروه متفاوت است.

شواهد علمی درباره لبنیات و سرطان چه می‌گویند؟

وقتی مطالعات علمی را بررسی می‌کنیم، تصویر متفاوتی به دست می‌آید. بیشتر پژوهش‌ها نشان داده‌اند که مصرف لبنیات احتمالاً با کاهش خطر سرطان پستان و سرطان روده بزرگ و راست‌روده ارتباط دارد.

البته درباره سرطان پروستات موضوع کمی متفاوت است. برخی شواهد نشان می‌دهند که ممکن است بعضی انواع لبنیات، به‌جز لبنیات پرچرب، با افزایش خطر سرطان پروستات ارتباط داشته باشند. بنابراین، نمی‌توان یک حکم کلی برای همه انواع سرطان و همه محصولات لبنی صادر کرد.

لبنیات همچنین مواد مغذی مهمی در اختیار بدن قرار می‌دهند. آنها منبع خوبی از پروتئین و کلسیم هستند و بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان نیز آنها را به‌خوبی تحمل می‌کنند. برای بیماری که به انرژی بیشتری نیاز دارد، لبنیات می‌توانند منبع مناسبی از کالری و انرژی نیز باشند.

به همین دلیل، حذف لبنیات از رژیم غذایی یک بیمار سرطانی، بدون اینکه دلیل پزشکی مشخصی برای این کار وجود داشته باشد، ممکن است بیشتر از آنکه مفید باشد، به بیمار آسیب بزند. پس بهتر است لبنیات فقط بر اساس این باور که «لبنیات باعث سرطان می‌شود» از برنامه غذایی حذف نشوند.

جمع‌بندی

تغذیه می‌تواند در دوران سرطان نقش مهمی داشته باشد، اما باورهای نادرست ممکن است بیمار را به سمت حذف مواد غذایی ضروری سوق دهند. اینکه سلول‌های سرطانی از گلوکز استفاده می‌کنند، به این معنی نیست که بیمار باید تمام قندها و کربوهیدرات‌ها را حذف کند؛ زیرا بدن برای تأمین انرژی به گلوکز نیاز دارد و حذف یک گروه غذایی می‌تواند باعث کاهش وزن، از دست رفتن عضلات و ضعیف شدن بدن شود.

همچنین، آب قلیایی و رژیم‌های قلیایی نمی‌توانند به شکل ساده‌ای pH خون را تغییر دهند و شواهد کافی برای استفاده از آنها به‌عنوان درمان سرطان وجود ندارد. درباره لبنیات نیز شواهد علمی از این ادعا که «لبنیات باعث سرطان می‌شود» حمایت نمی‌کنند و حتی بسیاری از مطالعات نشان می‌دهند که مصرف لبنیات ممکن است خطر برخی سرطان‌ها را کاهش دهد. در نتیجه، بیماران مبتلا به سرطان نباید صرفاً بر اساس توصیه‌های اینترنتی یا باورهای رایج، گروه‌های غذایی مهم را از رژیم خود حذف کنند. بهترین کار این است که برنامه غذایی متناسب با نوع سرطان، شرایط جسمی، درمان و نیازهای تغذیه‌ای هر فرد، با کمک پزشک یا متخصص تغذیه تنظیم شود.