۱. مقدمه

سرطان فقط یک بیماری جسمی نیست؛ تشخیص آن می‌تواند زندگی بیمار و خانواده‌اش را از نظر روحی و عاطفی نیز تحت تأثیر قرار دهد. در چنین شرایطی، تغذیه مناسب اهمیت زیادی پیدا می‌کند، زیرا بیمار برای تحمل بهتر درمان، حفظ وزن و نگه‌داشتن توان بدنی خود به دریافت کافی مواد مغذی نیاز دارد. بااین‌حال، وقتی فرد درباره تغذیه و سرطان در اینترنت جست‌وجو می‌کند، ممکن است با توصیه‌های مختلف و گاهی متناقضی روبه‌رو شود؛ از حذف کامل لبنیات و قند گرفته تا رژیم‌های خاص برای قلیایی کردن بدن. مشکل اینجاست که همه این توصیه‌ها از نظر علمی معتبر نیستند. در ادامه، چهار باور رایج درباره تغذیه و سرطان را بررسی می‌کنیم و می‌بینیم شواهد علمی درباره آنها چه می‌گویند.

وقتی فردی به سرطان مبتلا می‌شود، طبیعی است که درباره غذاهایی که می‌خورد نیز نگران شود. بسیاری از بیماران و خانواده‌های آنها به دنبال این هستند که بدانند چه غذایی بخورند، چه غذایی نخورند و آیا تغییر رژیم غذایی می‌تواند به درمان سرطان کمک کند یا نه.

تغذیه مناسب در دوران سرطان اهمیت زیادی دارد. یک برنامه غذایی مناسب می‌تواند به بیمار کمک کند وزن خود را بهتر حفظ کند، بدنش را قوی‌تر نگه دارد و بعضی از عوارض درمان را راحت‌تر پشت سر بگذارد.

اما یک نکته مهم وجود دارد: یک رژیم غذایی مناسب برای همه بیماران سرطانی وجود ندارد. نوع سرطان، شرایط جسمی بیمار و نوع درمان می‌تواند تعیین کند که فرد به چه مواد غذایی و چه مقدار از آنها نیاز دارد. به همین دلیل، بهتر است بیمار قبل از ایجاد تغییرات جدی در رژیم غذایی خود با متخصص تغذیه مشورت کند.

به‌طور کلی، رژیم‌های غذایی مرتبط با سرطان را می‌توان به دو گروه تقسیم کرد. رژیم مکمل در کنار درمان پزشکی استفاده می‌شود و ممکن است برای کمک به کاهش برخی علائم یا عوارض درمان به کار برود. اما رژیم جایگزین قصد دارد درمان پزشکی را کنار بگذارد و به‌جای آن از رژیم غذایی استفاده کند؛ روشی که معمولاً توصیه نمی‌شود.

متأسفانه اینترنت پر از اطلاعات و توصیه‌های نادرست درباره تغذیه و سرطان است. در ادامه، چهار مورد از رایج‌ترین این باورها را بررسی می‌کنیم.

۲. باور نادرست اول: باید از مصرف لبنیات اجتناب کرد.

یکی از باورهایی که گاهی درباره تغذیه و سرطان مطرح می‌شود این است که افراد مبتلا به سرطان نباید شیر، ماست، پنیر و سایر محصولات لبنی مصرف کنند.

دلیل این ادعا معمولاً به هورمون‌هایی مربوط می‌شود که در تولید شیر و محصولات لبنی مورد استفاده قرار می‌گیرند. بعضی افراد تصور می‌کنند این هورمون‌ها ممکن است باعث رشد تومورهای سرطانی شوند.

اما شواهد علمی موجود، رابطه مشخصی بین مصرف لبنیات و افزایش خطر سرطان به دلیل هورمون‌ها نشان نمی‌دهد.

حتی برخی شواهد نشان می‌دهند که لبنیات ممکن است در بعضی شرایط، به‌ویژه در زمینه سرطان پستان، اثر محافظتی داشته باشد. لبنیات مواد مختلفی مانند کلسیم، ویتامین D، بوتیرات، اسید لینولئیک و لاکتوفرین دارد که می‌توانند برای بدن مفید باشند.

بنابراین، فقط به دلیل ابتلا به سرطان، نباید بدون مشورت با متخصص تغذیه همه محصولات لبنی را از برنامه غذایی حذف کرد.

البته این موضوع به این معنی نیست که هر فرد مبتلا به سرطان باید حتماً مقدار مشخصی لبنیات مصرف کند. نیازهای غذایی افراد با یکدیگر متفاوت است و شرایط هر بیمار باید به‌صورت جداگانه بررسی شود.

۳. باور نادرست دوم: باید از مصرف سویا پرهیز کرد.

سویا هم یکی دیگر از مواد غذایی است که درباره مصرف آن در بیماران مبتلا به سرطان نگرانی‌های زیادی وجود دارد.

سویا حاوی موادی به نام ایزوفلاون است. ساختار ایزوفلاون‌ها تا حد زیادی شبیه هورمون استروژن است. از آنجا که استروژن می‌تواند در رشد بعضی از بافت‌های سرطانی نقش داشته باشد، این سؤال ایجاد شده که آیا سویا هم ممکن است چنین اثری داشته باشد یا خیر.

اما شواهد علمی فعلی چنین نگرانی‌ای را به‌طور کلی تأیید نمی‌کند.

ایزوفلاون‌هایی که به‌صورت طبیعی در مواد غذایی و محصولات حاوی سویا وجود دارند، در مقدار معمول مصرف غذایی ایمن در نظر گرفته می‌شوند. بنابراین، غذاهایی مانند سویا می‌توانند بخشی از یک رژیم غذایی سالم و متعادل باشند.

سویا همچنین می‌تواند برای افرادی که به دنبال منابع پروتئین غیرگوشتی هستند گزینه مناسبی باشد. علاوه بر پروتئین، برخی محصولات حاوی سویا می‌توانند مقداری فیبر غذایی نیز در اختیار بدن قرار دهند.

پس صرفاً به دلیل وجود ایزوفلاون در سویا، نمی‌توان نتیجه گرفت که همه بیماران مبتلا به سرطان باید سویا را از رژیم غذایی خود حذف کنند.

۴. باور نادرست سوم: قند باعث تغذیه سرطان می‌شود.

احتمالاً عبارت «قند به سرطان غذا می‌دهد» را بارها شنیده‌اید. اما این جمله آن‌قدر ساده نیست که بتوان بر اساس آن همه قندها و کربوهیدرات‌ها را از رژیم غذایی حذف کرد.

اول باید بدانیم که واژه «قند» فقط به شکر سفید اشاره نمی‌کند. برای مثال، فروکتوز نوعی قند است که به‌طور طبیعی در میوه‌ها وجود دارد.

قندها در بسیاری از غذاهای سالم نیز یافت می‌شوند. میوه‌ها، سبزیجات و برخی منابع کربوهیدرات حاوی قند هستند و در عین حال مواد مفیدی مانند فیبر، ویتامین‌ها و مواد معدنی را نیز به بدن می‌رسانند. مصرف کافی این مواد غذایی با کاهش خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها ارتباط دارد.

بنابراین، حذف همه قندها از رژیم غذایی به این معنا نیست که گلوکز دیگر در اختیار سلول‌های سرطانی قرار نمی‌گیرد.

بدن برای انجام بسیاری از فعالیت‌های طبیعی خود به انرژی نیاز دارد و گلوکز یکی از منابع انرژی آن است. به همین دلیل، نمی‌توان با حذف ساده قند از غذا، سلول‌های سرطانی را از گلوکز محروم کرد.

البته یک نکته مهم را نباید فراموش کنیم: مصرف بیش از حد قندهای ساده و آزاد باید محدود شود.

برای مثال، نوشیدنی‌های شیرین می‌توانند مقدار زیادی قند داشته باشند و مصرف زیاد آنها با افزایش وزن ارتباط دارد. بنابراین، هدف نباید حذف تمام مواد غذایی حاوی قند باشد؛ بلکه بهتر است مصرف قندهای افزوده و نوشیدنی‌های شیرین کنترل شود و در عوض، کیفیت کلی رژیم غذایی مورد توجه قرار گیرد.

۵. باور نادرست چهارم: محیط قلیایی برای بدن مفید است.

یکی دیگر از باورهای رایج این است که محیط اسیدی بدن باعث بیماری می‌شود و اگر بدن را قلیایی کنیم، می‌توانیم از سرطان پیشگیری کنیم یا حتی آن را درمان کنیم.

طرفداران این دیدگاه معمولاً معتقدند غذاهایی که می‌خوریم می‌توانند pH بدن را تغییر دهند. از آنجا که خون انسان کمی قلیایی است، آنها تصور می‌کنند خوردن غذاهای اسیدی می‌تواند تعادل بدن را بر هم بزند.

اما بدن بسیار پیچیده‌تر از این است و pH خون را به شکل دقیقی تنظیم می‌کند. کلیه‌ها و دستگاه تنفسی نقش مهمی در کنترل تعادل اسید و باز بدن دارند. همچنین، اسیدهای اضافی می‌توانند از طریق ادرار دفع شوند.

از طرف دیگر، سلول‌های سرطانی و سلول‌های سالم بدن نمی‌توانند صرفاً با قلیایی کردن محیط اطرافشان به شکل دلخواه رشد کنند. تاکنون پژوهش‌های کافی برای اثبات اینکه رژیم غذایی قلیایی می‌تواند از سرطان پیشگیری کند یا آن را درمان کند، وجود ندارد.

بنابراین، نباید تصور کرد که با خوردن غذاهای خاص می‌توان pH خون را به اندازه‌ای تغییر داد که سرطان از بین برود.

به زبان ساده، رژیم قلیایی یک روش ثابت‌شده برای درمان سرطان نیست و نباید جایگزین درمان پزشکی شود.

۶. اهمیت تغذیه فردمحور در بیماران مبتلا به سرطان

یکی از مهم‌ترین نکاتی که باید درباره تغذیه در سرطان بدانیم این است که همه سرطان‌ها شبیه هم نیستند و همه بیماران نیز شرایط یکسانی ندارند.

سرطان می‌تواند قسمت‌های مختلف بدن را درگیر کند و روش درمان آن نیز بسته به نوع و مرحله بیماری متفاوت باشد. به همین دلیل، توصیه غذایی مناسب برای یک بیمار ممکن است برای بیمار دیگری مناسب نباشد.

گاهی اوقات، مهم‌ترین هدف تغذیه‌ای برای یک بیمار سرطانی این است که دچار سوءتغذیه نشود. حفظ وزن و دریافت کافی انرژی، پروتئین، ویتامین‌ها و مواد معدنی می‌تواند در دوران بیماری و درمان اهمیت زیادی داشته باشد.

البته انجام این کار همیشه آسان نیست. بعضی بیماران در طول درمان با مشکلاتی مانند کاهش اشتها یا عوارض مختلف روبه‌رو می‌شوند و ممکن است خوردن غذای کافی برای آنها دشوار شود.

به همین دلیل، بهتر است قبل از تغییر دادن رژیم غذایی یا حذف گروه‌های غذایی، وضعیت بیمار و نیازهای بدن او توسط یک متخصص بررسی شود.

یک متخصص تغذیه می‌تواند با توجه به نوع سرطان، وضعیت جسمی، درمان‌های در حال انجام و نیازهای غذایی فرد، برنامه‌ای مناسب‌تر طراحی کند.

در نتیجه، به‌جای دنبال کردن رژیم‌هایی که در اینترنت برای همه بیماران سرطانی تجویز می‌شوند، بهتر است برنامه غذایی هر فرد بر اساس شرایط خودش تنظیم شود.

۷. جمع‌بندی

تغذیه در دوران سرطان اهمیت زیادی دارد، اما هر توصیه‌ای که در اینترنت یا شبکه‌های اجتماعی می‌بینیم لزوماً درست نیست. مصرف لبنیات و سویا به‌طور کلی نباید صرفاً به دلیل ابتلا به سرطان حذف شود و شواهد فعلی چنین حذفی را برای همه بیماران ضروری نمی‌داند. همچنین، جمله «قند به سرطان غذا می‌دهد» نباید باعث شود فرد همه میوه‌ها، کربوهیدرات‌ها و مواد غذایی حاوی قند طبیعی را کنار بگذارد؛ در عین حال، بهتر است مصرف قندهای افزوده و نوشیدنی‌های شیرین محدود شود. از طرف دیگر، رژیم‌های قلیایی تاکنون به‌عنوان روشی اثبات‌شده برای پیشگیری یا درمان سرطان شناخته نشده‌اند. مهم‌تر از همه، هیچ رژیم غذایی یکسانی برای تمام بیماران مبتلا به سرطان وجود ندارد. نوع سرطان، روش درمان، وضعیت جسمی و نیازهای غذایی هر فرد باید در تصمیم‌گیری‌های تغذیه‌ای در نظر گرفته شود. بنابراین، قبل از حذف مواد غذایی یا شروع رژیم‌های خاص، مشورت با متخصص تغذیه می‌تواند به بیمار کمک کند انتخاب‌هایی ایمن‌تر، منطقی‌تر و متناسب با شرایط خودش داشته باشد.